Jan Van Boendaele, Brabantse Yeesten, XXIV. Een diplomatische editie van Brussel, k.b. hs. 19607, fol. 236 va, 33 – fol. 247 ra, 15 met een onderzoek naar de incorporatie van het oorkondenmateriaal. (Katell De Groote)

 

home lijst scripties inhoud vorige volgende  

 

Hoofdstuk 6:  Editie van Brussel, K.B., 19607, fol. 236 va, 33 – fol. 247 ra, 15

 

Hoe Jan Cluytinck Everaerts sone Amman[199] te Bruesele wert ende       [236va]

waer toe hij hem verbant

 

H

Ier na te wetene dat seggic dij

                Twee daghe in septembri

                Ontsette die hertoge te dier tijt

                Janne Taye van Eelwijt

5              Ende maecte amman dit waere dinc

                Te Bruesele Janne Cluetinc

                Sone wilen Everaerts hout u daer an

                Clueting ende die selve Jan

                Heeft des anderdaegs ghegeven

10            Sijn open beseghelde brieve[200] bescreven

                Die inder substantien[201] sijts ghewes

                Begrepen[202] dat hier na volgende es

¶              Want mijn lieve ghenedege heere

                Die hertoge heeft een wijltijts zeere                                                                                          [236vb]

15            Uyt informatien der gheender twaren

                Die mijn vrienden niet en waren

                Noch oec der tijt en sijn tot desen

                Op mi vertorent ende gram ghewesen

                Nu heeft ghelieft mi sonder waen

20            Tsier gunsten ende vrienscap ontfaen

                Ende mi nu verstaet die zaken

                Sinen amman van Bruesele te maken

                Soe eest dat ic verstaet die dinc

                Jan geheeten Cluetinc

25            Everaerts Cluetincs sone dits waer

                Enen yeghelike[203] doe te weten claer

                Dat ic boven den eedt die ic saen[204]

                Vanden ammanscape hebbe ghedaen

                Minen ghenedegen heere hebbe met lieve

30            Ende ghelove mids desen brieve

                Bij trouwen mijnder kerstenheiden

                Eeren ende sekerheiden

                Met opgherechten vingheren ghereede

                Ende met ghestaefden[205] ede

35            Lijflijc ten heyligen hebbe ghesworen

                Dat ic hem ende die daer toe hoeren

                Minen lieven heeren magen ende vrienden

                Die my ter gunsten ende vrientscap dienden

                Van minen lieven ghenedeghen heere

40            Hebben geholpen ende ghevoirdert zeere

                Als van Grimbergen heere her Jan

                Heere van Assche ende voirt an

                Jan van Assche sijn sone met gheere

                Bernt uten Enghe ende Reynere

45            Monts zijn raetsliede vercoren

                Ende Rutgheer van Tefelen wilt nu hoeren

                Gheheeten Boene sijn secretarijs

                Ende voirt allen andren in alderwijs

                Dieneren ende vrienden min ende mere

50            Van minen voirseiden ghenedegen heere

                Die hij verantwerden silt sonder zij

                Met onscheide ende die hij

                Ghevoirdert wilt hebben over al

                Mijn leefdaghe bliven ende wesen sal

55            Goet ende ghetrouwe in allen keere

                Ende minen voirseiden ghenedegen heere

                Onderdenich ghehoersam sijn ende ghereet

                In allen zaken ende daer ict weet

                Sijn recht ende heerlijcheit openbare

60            Helpen houden jegen wien dat ware

                Ende met live met goede tot alle desen

                Verantwerden alst te doene sal wesen

                Ende dat ic hem ende minen sij u bekant

                Heeren maghen[206] vrienden voere ghenant                                                             [237ra]

65            Ende allen gheenen groet ende smal

                Daert mijn heere begheren sal

                Haer argste waernen[207] daer ict weet

                Huer vrome huer beste vordren ghereet

                Ende verwerven na alle mijn macht

70            Ende lijf ende goet ende alle mijn cracht

                In allen stucken truwelijc[208] sonder letten[209]

                Ende ongheveynst bij hem setten

                Ende hem bewisen in alder mate

                Al dat een goet ondersate

75            Ende ghetrouwe dienere in allen keere

                Ende vrient mach sinen rechten heere

                Magen ende vrienden sijts ghewes

                Ende van eeds wegen sculdich te doene es

                Met woirden met wercken als man van eeren

80            Sonder enich simileren

                Ende dat ic mij dan voert anne

                Ghijsbrechts Pyppenpoy ende her Janne

                Den hertoge daer ic voere af telde

                Noch die oic vanden Heetvelde

85            Nemmermeer haere gheen van al

                Aendragen noch onderwinden en sal

                Noch oec en gheenen dan hen

                Enegherhande dienst meer no men

                Vrienscap liefde gunst ocht minne

90            Doen noch bewisen in gheenen sinne

                Der welcker ic op trouwe voere ende na

                Eere ende eede te male af ga

                Ende af wesen wille vort meere

                Het en waere dat mijn ghenedege heere

95            Ende mijn vriende daer wij voere af talen

                Mij anders hieten ende bevalen

                Ende oftic emmermeer sijts ghewes

                Contrarie dade van des voirseit es

                Oftic iet dade oft holpe stercken

100          Vort sette voirt keerde in woorden in werken

                Oft in rade heymelijc oft openbaer

                Bij mi selven oft bij wien het waer

                Dat wesen mochte in eneghen keere

                Jeghen minen ghenedegen heere

105          Ende minen andren heeren ghemeyt[210]

                Magen ende vrienden voirseit

                In al oft in deele oft bij wien

                Ende in wat vueghen[211] dat mocht ghescien

                Soe kinnic mi selven nu als dan

110          Meyneedich valsch versworen man

                Ende wille dier voere[212] in allen keere

                Ghenuempt[213] geacht sijn emmermeere

                Gherekent gehouden tot int fyn

                Van allen den gheenen daer voere mach sijn                                               [237rb]

115          Mijns oft mijns namen na of bij

                Emmermeer ghewaegt waer het dat[214] sij

                Dits die s(u)stantie des briefs ende sen

                Met meer woirden beghrepen daer in

 

Vanden Andren Raetslieden die de Hertoghe Jan van Brabant maecte ende onthielt

 

               A

Ls die heere van Assche dus vore vercleert

                Ende dandere waren ghecorrigeert[215]

                Heeft hertoge Jan van Brabant

                Sinen staet ghemuteert[216] te hant

                Ende verandert wilt nu hoeren

                Ende tot sinen rade ghecoren

125          Ende regemente verstaet den sen

                Minen heere den abde van Hafflighem

                Ende heeren Janne van Cuyck sijts wijs

                Heere van Hoeghstraten ende her Cornielijs

                Van Liedekerke die te Lens was heere

130          Diericken van Meerhem dits waere leere

                Die tier tijt heere van Bocxstel was

                Her Reynere van Berghen sijt seker das

                Heere te Geele ende te Mertsena

                Van Cortenberge meester Amant daer na

135          Doctor inder godheit[217] ende deeken

                Tsinte Donaes te Brugghe hoert mi spreken

                Heer Willeme van Ghent tot Meerwijck heere

                Heeren Everaernde Tsherclaeus ende voirt meere

                Claese vanden Werve aldus hoerdic

140          Ende van Gheemert Gheerlijc

                Welcken thienen oft den sessen van hen

                Gaf hertoge Jan verstaet den sen

                Alselcken macht als hij dat wet

                Den heere van Assche ende den andren met

145          Vortijts hadde ghegeven met lieven

                Ghelijc alst blijct biden brieven

                Van haerer commissien[218] die ghegeven

                Waren te Bruesele ende ghescreven

                Int selve jaer twintich seggic dij

150          Elleve daghe in septembri

 

Hoe de Baenroetsen [219] metter Stad van Luevene den Greve van Simpoel uyt Vranckerijcke daden halen

 

B

Innen desen tijde dits waerheit fijn

Die wij nu voirleden sijn[220]

                Als die ghedeputeerde[221] daden aerbeyt

                Vanden drien goeden steden voirseit

155          Bruesele Antwerpen hoerdic sagen                                                                                          [237va]

                Ende tsHertoghenbossche die doen lagen   

                Te Cortenberge ghelijc als dat

                Voirscreven es ende inder stat

                Van Lovene sagen sij u bekant

160          Die baenroetse ende edele van Brabant

                Die hem pijnden te weckene syts ghewes

                Die stede aen hem alst voirseit es

                Des ghelijc screven sij met minnen

                Aen miere vrouwen der hertoghinnen

165          Ende haer moeder seggic u bloet

                Die doen lagen tot Keynoot

                Ende die screven hem weder alsoe dat

                Die edele ende van Lovene die stat

                Hem troesten ende verlieten in allen zinnen

170          Op mier vrouwen der hertoginnen

¶              Het es te wetene oec voirt an

                Ter tijt als die hertoge Jan

                Van Bourgonyen uit Brabant sciet

                Doen hij daer quam verstaet dbediet[222]

175          Om die momborie[223] sonder sneven[224]

                Van Brabant hertoge Janne sijns neven

                Dat hij doen voerde met hem

                Phylipse sinen neve dit vernem

                Van Brabant dat seggic dij

180          Greve van Simpoul ende van Lyney              

                Die brueder was sij u bekant

                Van hertoge Janne van Brabant

                Die welcke van dier tijt voirt an

                In Vranckerijc bleef biden hertoge Jan

185          Van Bourgonyen sinen oem

                Ende na die doot van dien nemt goem

                Bij hertoge Phylipse sijns oems sone

                Alsoe dat teender tijt die gone

                Phyliphs van Brabant wel gheraect

190          Van sconincs weghen wert ghemaect

                Overste capiteyn van Parijs

                Nu worden die edele des sijt wijs

                Te Lovene liggende soe beraden

                Dat si in Vranckerike rijden daden

195          Om den voirseide greve sijts vroeder

                Phylipse hertoge Jans broeder

Van Emichoven brueder Emonde

Meester van Chantray tier stonde

Der ordenen dit wel vernem

200      Van Sinte Jans te Jherusalem

Als hertoge Jan dat hoerde vermonden

Dat die edele om sinen brueder sonden

Wert hij te rade altehant   

Om sijn  comst te benemen[225] dat hij sant

205      Toten selven sinen brueder verstaet den sen                                                             [237vb]

Ende aen sinen neve van Bourgonyen

Janne heere van Aa ende Hoghesteyn

Met brieve van gheloeve ghelast cherteyn

Hem aen te bringene dat ghijt wet

210      Dat die edele ende somege steden met

Hem pijnden den hertoge voirseit

Aen sijn hoege heerlijcheit

Te vercortene sonder sij

Begherede daer omme dat sij

215      Van Bourgonyen die hertoge enti grave

In Brabant wouden scriven ave

Den selven edelen ende steden dat nype

Dat sij van haren mesgripe

Aflaten wouden noch voirt an

220      Ende aldus hoopte hertoge Jan

Dats niet en behoefde dit onthoude

Dat daer ome[226] afcomen soude

Sijn brueder van Saintpoul vore ghenant

Inden voirseiden lande van Brabant

225      Maer daer volghde jegen cherteyn

Soe lange die meester van Chantreyn

Dat ten lesten van Saintpoul die grave

Met hem uyt Vranckerike quam ave

In Brabant int voirseide jaer

230           XIIIIxx wet voir waer

Dat hij binnen quam dat seggic dij

In die maent van septembri

 

Hoe hertoge Jan van Bruesele schiet ende waer hij toech tot dat hij te Tricht quam

               

A

Ls die grave van Saintpoul sijts ghewes

             In Brabant uut Vranckerijc comen es

235      Heeft hij hertoge Janne onghecesseert[227]

Sijnen brueder te Bruesele ghevisenteert[228]

Daer na trac hij herde saen

Te Lovene ende heeft soe vele ghedaen

Dat mijn vrouwe die hertoghinne

240      Ende haer moeder quamen te Lovene inne

Uyt Henegouwe ende des ghelijcke

Soe hebbe die coninc van Vranckerike

Entie hertoge van Bourgonyen[229] tien stonden

In Brabant haer ambassiatuers ghesonden

245          Die welcke ernstelijc ende zeere

Ende van Saintpoul mijn voirseide heere

Vele spraken hielden sonder vermiden

Metten hertoge ter eender ziden

Ende ter ander sijden sijts vroeder

250          Met mier vrouwen ende haere moeder                                                                     [238ra]

Ende metten baenroetsen ende edelen

Die te Lovene lagen verstaet den sen

Soe dat ten utersten waert gheordineert

Bij middele mijns heeren vore vercleert

255          Van Saintpoul ende der ambassiatore

Die ic ghenuempt hebbe hier vore

Een dachvaert die soude ghehouden wesen

Inder stat van Vilvoorden soe wij lesen

Biden hertoge ende der hertoginnen

260          Ende den edelen om daer binnen

Inder herbergen te sine dat seggic dij

Des sondaegs XXIX in septembrij

Tot welcken daghe dit versinne

Quam mijn vrouwe die hertoghinne

265          Ende haer moeder entie edele mede

Ghereden van Lovenen uter stede

Entie greve van Saintpoul soe wij hoerden

Quam van Bruesele te Vilvoorden

Maer hertoge Jan dits waer bediet

270          En quam tot diere dachvaert niet

Maer des anderdaegs doe ic gewach

Des maendaegs opten lesten dach

Van september hoert mi rueren

Des avonts omtrint der sester uren

275          Es hij sonder enich beiden

Van Bruesele heymelijc ghesceiden

Ende men gaf te verstane al dare

Dat hij ziec ende onlustich ware

Ende datti mids dien verstaet dit wel

280          Bij hem hebben en woude niement el

Dan her Everaerde Tserclaes ende II of drie

Sinen camerknechten de welcke dye

Die spise droegen int openbare

In sijn camere recht ofti daer ware

285          Maer neen hij niet hij was wech ende met hem

Jan van Aa ende sijn sone Costen

Ende noch meer andere in liege u niet

Als Gheerlec diemen van Ghemert hiet

Robbrecht van Assche Diederijc de Loese

290          Ende dese leiden seeght die gloese[230]

Den hertoge Janne onder hen

Des nachts al buten Mechelen

Over die brugghe te Musene doe ic ghewach

Des disendaegs opten yersten dach

295          Der maent octobris quamen sij

Op tslot te Gelmen dat seggic dij

Dat heere van Hoeghstraten toe behoerde

Ende van daer trac voirt met corten wo(o)rde

Die hertoge des ander daegs daer naer

300          Bijden Bossche tot Herlaer                                                                                         [238rb]

Ende daer quamen bij hem cort na tgone

Die heere van Assche ende Jan sijn sone

Bernt uten Enghe dat elc verstae

Rutgheer Boene ende daer nae

305          Trac hertoge Jan altehant

Op dat huys te Nuwelant

Dat Gheerlec van Gheemert hoerde toe

TsHertoghenbossche trac hij doe

Daer bleef hij liggende hoert na mij

310          Toten achsten dach van novembrij

Binnen welcken tijde hij eens trac dits waer

Tot Buchoven ende bij hem waren daer

De joncheere van Cleve ende van Gasbeke

Ende die heere van Assche zekerleke           

315          Ende die sine ende na dat

Trac hij weder ten Bossche int stat

Namaels trac weder sij u bekant

Die hertoghe tot Nuwelant

Ende van daer tot Hees daer bij hem quam

320          Die joncker van Cleve als ic vernam

Die heere van Heynsberge die proofst van Aken

Entie heere van Assche verstaet die zaken

Metten sinen ende hilden aldaer

Tsamen heymeliken raedt dats waer

325          Die hertoge Jan quam weder na dat

TsHertoghenbossche in sine stat

Te Nuwelant toech hij weder daer naer

Die joncker van Gaesbeke quam bi hem daer

Die heere van Assche ende dandere met

330          Van Nuwelant toech hij onghelet

Toten dorpe dat Duerne heet bij namen

Daer inden velde bi hem quamen

Die heere van Heinsberge dits waerhede

Die heere van Assche ende dandere mede

335          Houdende daer dat ghijt verstaet

Haeren heymeliken raet

Die hertoge toech weder omme dats waer

Tot sHertoghenbossche: ende naer

Allen desen es die hertoge Jan

340          Des vryendaegs gheport van dan

Achte in november dat sij u cont

Ende es ghetogen tot Helmont

Ende alsoe voirt trac hij te richt

In sijnder stat van Maestricht

345          Daer bleef hij liggende des seker sijt

Nu willicken te deser tijt

Daer laten ende wille u bedieden

Die zaken die binnen dier tijt geschieden

In Brabant sint dat als boven steet

355          Die[231] hertoge heymelijc uyt Bruesele reet                                                               [238va]

 

Hoe die Greve van Simpoul Rewaert[232] van Brabant wert ghemaect ende van Hoesdeyn ende Sinte Gheertruden Berghe.

 

I

Nt capittel hier vore gavic te kinnen

             Hoe beide die vrouwen die hertoginnen

             Mijn vrouwe van Brabant ende haer moeder

             Ende greve van Saintpoul tslants behoeder

360          Van Brabant: sijn die edele ende tsteden

Tot Vilvoorden ter dachvaert ghereden

Die gheordineert was al daer

Ghehouden te werdene wet vor waer

In september den XXIXten dach

365      Als ic u vore dede ghewach

Ende alsmen vernam die waerheit das

Dat die hertoge wech gereden was

Heymelijc uyt Bruesele der stede

Die baenroetse edele ende daer mede

370      Die stede die daer ter dachvaert quamen

Worden eens ende ghedroegen tsamen

Dat sij bij rade ende wetentheit

Der ambassiatoers voirseit

Sconincx van Vrancerijke verheven

375      Ende tshertogen van Bourgonyen vorscreven[233]

Den greve van Saintpoul doe ic ghewach

Des disendaegs opten yersten dach

Der maent octobris ongespaert

Van Brabant coren[234] teenen ruwaert

385      Ende alsoe sijn des sijt vroeder

Mijn vrouwe van Brabant ende haer moeder

Entie greve van Saintpoul te hant

Metten edelen endesteden van Brabant

Van Vilvoorden gescheeden hebbic vernomen

390      Ende inder stat van Bruesele comen

Sanderdaegs wert overdragen cherteyn

Dat men Sinte Gheertruden berge ende Huesdeyn

Weder crigen soude ende winnen

Soe dat ten stervene der hertoginnen

395      Ende versueke[235] dat hijt wet

Haer brueders van Saintpoul met

Als ruwaert des lants te hant

Die edele ende stede van Brabant

Met enen schonen heere gheendt[236]

400      Te Breda quamen ende daer omtrent

Des donderdaegs den XVIIsten dach

Die in die voirseide maent octobris ghelach

Van daer toech mijn vrouwe ongespaert

Ende van Saintpoul haer brueder die ruwaert

405      Met hem die heere van Rotselaer                                                                                  [238vb]

Die joncker van Montiouwe daer naer

Die joncker van Dyest: Jan van Glymes nemt goem[237]

Heere van Berghen opten Zoem

Heinrijck van Rotselaer een eerbaer man

410      Ende van Schoenhoven de jonghe Jan

Ende meer edele verstaet den sen

Ende hueren lieden van wapenen

Van Breda tot Hoesdeyn ende daer

Worden sij inne ghelaten dits claer

415      Tot slants behoef[238] van Brabant

Mijn vrouwe die hertoghinne te hant

Werdt daer ontfangen met groter minne

Ende gehuldt[239] als hertoghinne

Van Brabant ende sij beval daer naer

420      Arnde van Stevenbergen dats waer

Haren drossate ende kasteleyn

Des lants ende slote van Hoesdeyn

Bider trouwen hulde wilt verstaen

Die welcke hij haer hadde gedaen

425      Ende sculdich waere dats cherteyn

Dat hij tstat ende tslot van Huesdeyn

Metten lande datter toe behoert

In soude houden[240] ende bewaren voort

Tot behoef sij u bekant

430      Des voirseiden lants van Brabant

Oft die overgheven sonder failgeren[241]

Inden handen mijns voirseiden heeren

Van Saintpoul des greven ghemeyt

Tot behoef des lants voirseit

435      Om daer omme hoert mi scriven

Doe alselcken cost te bliven

Als die greve van Saintpoul ende tdlant

Die Baenroetse ende edele van Brabant

Ghedaen hadden in allen zinne

440      Om Hoesdeyn te nemene inne

Te besetten ende te bewaren

Ende te beliggene hoert mi verclaren

Sinte Gheertruden berghe: ende die sij

Noch doen souden dat seggic dij

445      Na desen als die hertoghinne

Entie greve van Saintpoul dit versinne

Ende die edele vore ghenant

Die stat van Hoesdein slot ende lant

Beset hadden ende wel bewaert

450      Met volcke van wapenen ongespaert

Des saterdaegs scieden van daer

Ende quamen des avonts daer naer

Int stat van Breda dat seggic dij

Ende tsondaegs twintich in octobri

455      Trac die greve van Saintpoul te hant                                                                           [239ra]

Metten edelen endesteden van Brabant

Sonder alleene gheloeves mye

Tstat vanden Bossche metter meyerie[242]

Ende voere Sinte Gheertruden Berghe getoghen

460      Die hebben sij vaste ende vermogen

Belegen zeere mechtich al omtrint

Sonder beveel. wille ende consent

Hertoge Jans haers heeren doe ic gewach

Die tsHertogen bossche noch al doe lach

           H

Et es claer te wetene want

            Hertoghe Jan van Brabant

Tregement der lande als ic voere seide

Van Hollant ende Zeelant beide

Over hadde ghegeven des nempt goem 

470      Hertoge Janne van Beyeren sinen oem

Soe hielt die stat des seker sijt

Van Sinte Gheertruden Berghe tier tijt

Ghelijc als deden sij u bekant

Die ander steden van Hollant

475      Hertoghe Janne van Beyeren

Voor hueren ruwaert verstaet den sen

Ende waeren in sijnre gehoersamheiden

Maer Diederijc vander Merweiden

Die welcke was dat wet cherteyn

480      Op tslot vanden Berghe casteleyn

Hilt met mier vrouwen der hertoghinnen

Van Brabant hij en woude in gheenen sinnen

Hertoghe Janne van Beyeren voere verclaert

Hulden noch houden voor Ruwaert

485      Noch hem gheensijns gehoersam wesen

Hertoge Jan beval mids desen

Der stat dat sij in gheenen sinne

Provande ten slote liet vueren inne

Ende om dat te bewaerne bat

490      Leide hij volc van wapenen in tstat

Als nu die casteleyn wert gheware

Dat die vitailgie[243] hem viel contrare[244]

Om tslot te houdene socht hij te hant

Troest aen dlant van Brabant

495      Die daer sijn comen met moghentheit

Als ic u vore hebbe gheseit

Om hem ende tvorseide slot van dien

Te provancherene[245] ende te versien

Binnen dien tijden dat theer dus lach

500      Voor de Berghe alle den dach

Seidemen voor zeker waer

Dat hertoghe Jan van Beyeren daer

Metten Hollanders met nide

Ende Zeelanders comen soude te stride

505      Ende soude met hem bringen te hant                                                                           [239rb]

Hertoge Jans baniere van Brabant

Ende mids dien soe hiltmen raet

Int theer van Brabant oft die daet

Alsoe ghesciede alsmen dede verstaen

510      Wat sij daer jeghen wouden aengaen

Daer op dat eneghe seiden schiere

Dat sij jeghen haers heeren baniere

In gheender manieren striden en wouden

Die ander seiden dat sij souden

515      Jeghen die ghene striden met machten

Die tonrecht huers heeren baniere brachten

Te velde: om die[246] sij u bekant

Te crigene uter onrechter hant

Ende weerdichlijc verstaet die woorde

520      Weder te bringene daer sij behoerde

Theer van Brabant dats gheen zaghe

Lach aldaer omtrint X dage

Voor Sinte Gheertruden Berghe al bi

Binnen welcken tijde dat sij

525      Tslot hebben gheprovanseert met gheere

Van vitalien ende van gheweere

Ende oec van alderhande enghien[247]

Des hem behoefde wel versien

Dat en consten haer viande niet

530      Beletten: daer na verstaet tbediet

Des disendaegs den XXIXten dach

Die in die selve maent octobris lach

Es theer van Brabant onghelogen

Op ghebroken ende van daer ghetogen

535      In Brabant doe ic u ghewach

Daer na op Sinte Mertens dach

XI daghe in novembri

Schoot uten slote met moede vrij

540      Diederijck vander Merweide

Tfier inde stat dat te haren leyde

Die stat ende kerke collegiael

Te gronde verbrande altemael

Vernielde verdreven te verwite[248]

545      Hertoge Janne van Beyeren ende te spite

Der stat van Dordrecht hoert mi lyen[249]

Ende al huere mede partyen

Om dat Diederijck vander Merweyen

Tslot dus hilt met manlijcheien

550      Ende dus truwelijc heeft verwaert[250]

Soe gaf hem namaels sij u verclaert

Dlant van Brabant om hem te loenen

Sinen cost sesthien dusent cronen

Des conincx munte van Vranckerijc

555      Aernt van Sevenbergen des ghelijc

Heeft tslot van Hoesdeyn entie stat                                              [239va]

Truwelijc bewaert daer af dat

Men u noch meer sal segghen voirt

Hier na ter plaetsen daert behoert

 

Vanden dachvaerden ende tractaten tusschen den hertoge Jan ter eenre ende den Rewaert sinen Brueder ter ander sijde

 

            I

Nt selve jaer van XX(..)[251] segghic dij

Des sondaegs XXIIII in novembry

Als hertoge Jan van Brabant

Te Tricht was sij u bekant

Quamen mijn vrouwe die hertoghinne

565      Ende haer moeder te Bruesele inne

Die greve van Saintpoul quam met hen

Ende die drie state verstaet den sen

Des lants van Brabant dat elc versta

Ende des anderdaegs daer na

570      Opter goeder Sinte Kathrinen dach

Hielden si die dachvaert doe ic ghewach

Te Coudenberge int hof dats waer

Ende des dijsendaegs daer naer

Op der stat huys van Bruesele nu hoert

575      Wert die greve van Saintpoul rechtvoert[252]

Int ruwaertscap gheconfirmeert

Ende daer maecte hij ongecesseert

Willeme van Montenaken te hant

580      Sinen drossate van Brabant

Dese voirseide Willem die was

Heere te Grasen ende te Wildere sijt seker das

Ende hij ontsette wel gheringhe[253]

Wilen Everaerts sone Janne: Cluetinge

585      Ende Janne van Dyedeghen in sijn stat

Maecti Amman te Bruesele in tstat

Ende sinen eedt hij daer af dede

VII in december te Bruesele int stede

590      Des goensdaegs dat seggic dij

XXVII in novembry

Hoert mijn vrouwe die hertoghinne

Die greve van Saintpoul dit versinne

Die drie state van Brabant meer no min

595      Ende een yeghelijc bezunder van hen

Met hueren brieven dat es waer

Van gheloeve ghemechticht daer

Dabde: van Sinte Machiels alsoe

Peercke Heelesem Tongerloe

600      Den proofst van Sinte Gheertruden mede

Om te treckene te Tricht int stede

Biden hertoge Janne heere

Met hem te tracteerne te biddene zeere

Dat sijnre ghenaden ghelieven woude                                                     [239vb]

605      Ende hij in Brabant comen <-w><+s>oude[254]

Welcke prelate te Tricht wel zeere

Vanden hertoge haren heere

Guetelijc ghehoert verstaet den sijn

Ende vriendelijc ontfangen sijn

610      Ende verworven aen den hertoge zeere[255] houde

Dat hij tot Diest comen soude

Om volkomeliker te hoerne claer

Die ghene die de staten al daer

Sijns lants van Brabant hoerdic ontbinden[256]

615      Bij hem al daer souden sinden

Des goensdaegs opten IIII dach

Naest comende die in december lach

Ende die hertoge gaf in alder maten

Den ghedeputeerden der drie staten

620      Toten ghetale van LX personen doe

Ende alsoe vele perde daer toe

Goet vast gheleide[257] na haer begheeren

Te comene te blivene ende te keeren

Tot welcken daghe als ic vernam

625      Inder stat van Diest die hertoge quam

Ende daer worden bij hem ghesonden

Van sijns brueders wegen tien stonden

Van Saintpoul sij u bekant

Ende der drie state van Brabant

630      Die abde die ic voere nuemde alsoe

Sinte Machiels Peercke ende Tongherloe

Ende die ghedeputeerde mede

Van Bruesele ende Antwerpen der stede

Die hem alle baden samentlijc

635      Met herten zeere oetmoedelijc

Dat hem ghelieven woude nu hoert

In sinen lande te comene voort

In enich siere steden verstaet den sen

Van Bruesele oft van Antwerpen

640      Daer toe die ghedeputeerde meere

Van Antwerpen seiden tot haren heere

Gheliefde hem daer na sijn ghevoech

Te comene ende en waren niet wijt ghenoech

Die poorten: sij souden trouweleken

645      Die muere der stat in stucken breken

Welcker beden houdt u daer an

Niet wederstaende es hertoge Jan

Van Diest ghetogen wilt versinnen

Ende toech tsHertogen Bossche binnen

650      Maer eermen schiet hebbic vernomen

Waren die prelate overcomen

Ende die ghedeputeerde der stede

Bruesele ende Antwerpen mede

Metten hertoghe sij u verclaert                                                                                                 [240ra]

655      Van eender ander dachvaert

Diemen hielt cort na dat

XVI in december inder selver stat

Van tshertogen weghen quamen tier uren

Die greve van Muers Jan van Bueren

660      Proofst van Aken sij u bekant

Doen tresorier[258] van Brabant

Ende her Willem van Ghint met hen

Van des greven wegen meer no min

Van Saintpoul waren daer tien stonden

665      Wesemale ende Montiouwe ghesonden

Met meer andere maer daer en waert

Niet ghesloten ter dier dachvaert[259]

Die prelate hebben noch sonder beide

Met haerer beden ende aerbeide

670      Een dachvaert verworven sijt seker das

            Die tot Eyndoven ghehouden was

Sesthien daghe in januario

Ende op die daghe volgde alsoe

Tot welcker dachvaert die hertoge sant

675      Den heer van Assche Willemme van Ghant

Her Everaerde tSerclaes ende Janne van Aa

Die greve van Saintpoul sant daer na

Die voirghenoemde in goeder trouwe

Wesemale ende Montiouwe

680      Maer niet ghesloten en wert daer van

Hier na soe porde hertoge Jan

Van tsHertogenBossche sijnder stat

Ende quam tot Diest ic segge u dat

In januario den XXsten dach

685      Maer niet lange hij daer en lach

Als ic hier na hebbics gheval

Cortelinghe vertellen sal

 

Hoe die hertoghe met sinen vrienden te Bruesele inne quam

 

            I

Nt voirseide capittel men vernam

Dat hertoge Jan van Tricht quam

            Tot Diest al op die dachvaert

Ende datti van daer nam sijn vaert

Tot tsHertogen Bossche ende van daer

Quam hij weder te Diest daer naer

Daer hij niet langhe en was ghebleven

695      Om dat bat te kinnen te gheven

Salmen claerlijc weten dat

Na tscheiden der dachvaert die in tstat

Van Diest gehouden wert soe ic vernam

Daer concluysie noch slot af en quam                                                     [240rb]

700      Ende hertoge Jan alsic u las

In siere stat van tsHertogenbossche comen was

Heeft hij doen scriven cort na dat

Aen viere scepenen sijnder stat

Van Bruesele: hier op elc achte

705      Aen Janne geheeten metten Schachte

Aen Heinrijc Cluetinc dat ghijt wet

Gielijs de Keghel ende Jan de Leeu daer met

Om dat hij weten woude claer

Oft soe ghebuerde dat hij daer

710      Met sinen vrienden comen woude

Te Bruesele int stat oft menne soude

Inne laten metten vrienden sijn

Die vier scepenen die in mijn

Redene sijn ghenuemt[260] hier voren

715      Hebben hier op wilt mi hoeren

Inder[261] Vroenten ghehouden raet

Met haren vrienden ende van dier daet

Droegen sij over een daer van

Dat sij den vorseiden hertoge Jan

720      Haren rechten heere niet daer buten

Noch sijn vriende en wouden sluten

Maer woude hij comen teneghen tijden

Sij souden hem buten jegen rijden

Jan Clueting verstaet die manieren

725      Ende die drie scepene vanden vieren

Entie vierde scepene hoerdic verclaren

Gielijs de Kegel soude de porte verwaren

Ende als sij quamen dit ghevroede[262]

Biden hertoge soe soude die roede[263]

730      Jan Clueting opheffen hout u daer an

Ende sij soudenen kinnen over Amman

Niet wederstaende sij u verclaert

Dat die greve van Saintpoul als ruwaert

Des lants hem hadde daer af ontlast

735      Ende Janne van Diedegen sterc ende vast

Hadde Amman ghemaect seggic dij

Dit overdrach condichden sij

Die voeregenoemde scepenen viere

Met haren andren vrienden schiere

740      Haren heere den hertoge tien stonden

Ende hebben daer omme bij hem ghesonden

Tot tsHertogenbossche dit vernem

Wouteren Pypepoy ende met hem

Eduwaert den hertoge wilt verstaen

745      Als sij haer bootscap hadde gedaen

Overdroech die hertoge alsoe houde

Dat hij te Bruesele comen soude

Met sinen vrienden sonder beide

Daer es hi vanden Bossche ghesceiden                                                  [240va]

750      Ende quam te Diest het steet voere alsoe

Den twintichsten dach in januario

Daer hij niet lange en wilde dueren

Na middernacht omtrint twee uren

Toech hij van Diest dits waere leere

755      Met hen van Heynsberge die heere

Die joncker van Heynsberge hoert die zaken

Ende Jan van Bueren proofst van Aken

Met menegen man ter waerheden

Haerer vriende die sij hadden ghebeden

760      Entie greve van Mours verstaet den sijn

Hadde toegheseegt daer oec te sijn

Maer te tide en quam hij niet mids dat

Dat hij te Tricht dore die stat

Niet trecken en mochte noch oec liden

765      Maer hij moeste achter rugge riden[264]

Ende over die Mase trecken dats waer

Mids dien en quam hij niet te tide daer

Te Diest soe ic u doe verclaer

Maer hij volgde te Bruesele naer

   A

ls hertoge Jan nu comen es

Tusschen Der Vueren ende Bruesele sijts gewes

Soe quamen hem jegen altehant

Jan Clueting metter roeden in de hant

Alsoe in hielt haer overdrach

775      Metten drye scepenen doe ic ghewach

Daer ic vore af ruerde wat

Met vele eerbaer porters vander stat

Van Bruesele die alle tien tide

Van sire comste wart blide

780      Als sine ghewillecomst hadde tier steden

Sijn die drie scepenen omme ghereden

Ende quamen in stat sonder verstellen

Op thuus bij haren mede ghesellen

Ende als die hertoge met siere sorte

785      Quam te Bruesele voor die poorte

Daer men uut trect te Lovene waert

Vant hij ghesloten ende wel bewaert

Die poorte die alsoe ic hoerde rueren[265]

Ghesloten bleef omtrint twee uuren

790      Eer die hertoge alsoe mi dochte

Met sinen vrienden in comen mochte

Welc den hertoge en twivelt niet das

Verdroot ende ongenuechlijc was

Die heere van Heynsberge hads verdriet

795      Ende beclaegde hem dat mens niet in en liet

Vele beclach hoerde en vernam

Een arm vrouken die daer gaende quam

Si antwerde en sorcht niet tstere[266]

Hoe ghij daer in moegt comen heere                                                        [240vb]

800      Maer hoe ghi van daer moegt geraken

Binnen desen vertrecke verstaet die zaken

Hadden die scepenen groet ende smal

Den raet vander stat vergadert al

Daer sij overdroegen ghesinde

805      Dat sij den hertoge ende sijn huys ghesinde[267]

In souden laten altemale

Ende daer toe met sekeren ghetale

Van volcke tot hondert perden toe

Ende twintich ende niet meer daer toe

810      Behoudelec dat ne gheenderhande

Ballinge noch openbaer viande

In comen en souden maer bliven buten

Na dit overdrach ende sluyten

Quamen die VII scepenen gegaen

815      Ter poorten ende dadense ontsluyten saen

Als die porte ontdaen was tien tiden

Dede die hertoge sijn volc in riden

Ten lesten quam hij in ghereden

Daer selcke[268] qualijc af waren te vreden

820      Maer Heinrijc Clueting verstaet den sin

Seide dat mense alle liet comen in

   D

us es die hertoge hebbic vernomen

Met siere gheselscap binnen comen

Te Bruesele siere stat dits waer

825      XIIIIc XX Ons Heeren jaer

Des disendaegs doe ic u ghewach

In januario den XXIsten dach

Op Coudenberch trac hij alsic vernam

Sijn brueder van Saintpoul tot hem quam

830      Ende als sij weynich hadden tsamen

Ghesproken oirlof[269] dat sij namen

Ende die greve trac van daer

In sijn herberge wet voor waer

 

Hoe die greve van Saintpoul rewaert van Brabant tot Lovene trac ende wat de hertoge doen dede ende hoe hij ghetroest waert

 

           D

Es goensdaegs daer na ghevielt alsoe

Twee ende twintich in januario

Dat hertoge Jan soe ic vernam

Opter stat huys van Bruesele quam

Bij meester Heinrijc Schatter al daer

840      Dede hij op doen dat hij waer

Aldaer comen om dat hij

Gherne hebben en houden soude vry

Met sinen brueder eendracht en vrede

Metten baenroetsen ende sinen lande mede                                                           [241ra]

845      Begheerde ende versocht dat

Aen den raet van sijnder stat

Van Bruesele dat sij helpen tot dien

Ende aerbeiten dat het mocht ghescien

De heere van Heynsberge screef tien male

850      Aen Montiouw ende aen Weesmale

Tot Lovene begheerde ende bat

Dat sij wilden tot bij der stat

Van Bruesele comen daer soude hij

Bij hem comen om dat sij

855      Vinden mochten eneghertiere

Vuege[270] oft redelike maniere

Daer die hertoge ende sijn ondersaten[271]

Mochten comen te vreden ende te saten

Maer Montiouw noch Wesemale

860      En waren te Lovene niet tien male

Want sij en waren sij u verclaert

Niet comen vander dachvaert

Die tot Eyndoven ghehouden was

Alsoe ic u hier voren las

865      Maer des selfs avonts quamen sij

Te Lovene den andren heeren bij

Des donredaegs doe ic ghewach

In januario den XXIII dach

Reet van Bruesele die greve ongespaert

870      Van Saintpoul te Lovene waert

Biden baenroetsen die daer lagen ter steden

Ende als hij dus wech was ghereden

Ontboet die hertoge dit vernem

Die scepenen vander stat bij hem

875      Van Bruesele dat sij sonder verhouden

Op Coudenberch bi hem comen souden

Daer welcke sij deden dits waer sermoen

Daer dede die hertoge hen opdoen

Dat sijn brueder wech gereden ware

880      Te wat meiningen en wist hij niet clare

Mids dien begheerde hij hier op achte

Oft sijn brueder daer quame met machte

Van volcke oft sine in dier maten

Binnen der stat souden laten

885      Daer sij op antwerden sonder verhouden

Dat sij gheerne bringen souden

In sinen handen met wille vry

Die slotele der porten alsoe mocht hij

Met sinen lieden hoert mij verclaren

890      Die poorten selve doen verwaren

Daer op seide die hertoge rijc

Dat hij hen betroude volcomelijc

Die poorten te bewaerne met trouwen

Ende datse hem altoes doen souwen[272]                                                [241rb]

895    Soe sij sculdich waren in allen keere

Haren natuerliken gherechten heere

Ende hij woude hen met herten fijn

Weder omme een goet heere sijn

Daer sijn die scepenen sonder beiden

900      Vanden hertoge daer ghesceiden

   M

aer die gemeynte soe wij eer seeden

Van Bruesele was qualijc te vreden

Om dat die vremde verstaet die dingen

Gaste: op der straten ginghen

905      Met haren sweerden in die handt

Ende als sij saten sij u bekant

In tswijns huys spraken sij moedichlike

Sij meinden alle te werden rijcke

Eer sij souden alsoe sij seiden

910      Uten lande van Brabant sceiden

Oec seiden sij datmen soude rive[273]

Vele Brabanters ontcommeren van live

Dan souden sij hebben hier ende ghindre

Die rijcke weduwen ende haer kindre

915      Ende haer goet ende mids desen

Vremden gheveerte: soe es gheresen

Die ghemeinte ende verstormt[274] zeere

Ende als dit vernam haer heere

Die hertoge ontboet hij doe ic gewach

920      Des vryendaegs opten andren dach

Na der noenen ic segge u dat

Eneghe siere vriende uter stat

Ende dede hen vragen dit es waer

Of sijn brueder met machte al daer

925      Vore tstat quame met gewoude

Wat troest hij aen hem vinden soude

Daer op si overdroegen tsamen

Oft die greve ende baenroetsen quamen

Voere tstat dat sij sonder verhouden[275]

930      Metten hertoge neder comen souden

Ende oft dan yement van hen allen

Den hertoge woude overvallen

Dat souden sij keeren met alder clacht

Met haren live met huere macht

935      Ende eneghe van hen in allen keere

Troesten den hertoge zeere

Seggende dat vele sonder sij

Vanden ambachte hem souden vallen bij

Die hertoge bleef getroest mids das

940      Maer qualijc die ghemeinte was

Op die vremde gaste te vreden

Enege togen uter steden

Tusschen Lovene ende Bruesele heimelijc

Die den greve van Saintpoul claerlijc                                                    [241va]            

945      Ende den baenroetsen al tghestandt[276]

Vanden hertoge daden bekant

Ende vander ghemeinten meer ende men

Dese brachten informatien

Om die ghemeinte jegen den heere

950      Van Heynsberghe te vergrammen meere

Ende dander vremde gaste nu hoert

Dit wordt achtervolgt vast voort

Ende gehanteert[277] dat elc vertsae

Tot opten maendach daer nae

955      Ende in der nacht alsoe wi lesen

Es die ghemeinte op gheresen

Als ic int capittel hier naer

Volcomelijc sal doen verclaer

 

Hoe die ghemeynte te Bruesele op stont ende om wat zaken

 

            D

Es maendaegs den XXVII dach

Die in januario ghelach

Worden vele goed manne int stat

Te Bruesele gheinformeert als dat

Die heere van Heynsberge emmer vaste

965      Ende die ander vremde gaste

Een opsat[278] hadden hoerdic tellen

Om bi teeken van eender scellen

Die ten regulieren hinc

Opt Coudenberch verstaet die dinc

970      Inder nacht ter stat onvromen

Neder ter merct souden comen

Ende mechtich te werdene der stat

Dese saminghe[279] ende dit opsat

Werdt soe verre ghebreidt dat quam

975      Onder die ghemeinte dies wert gram

Ende inder informacien van desen

Es sij dies nachts op gheresen

Ende sijn vergadert met moede fel

Alle op die merct ghewapent wel

980      Ende als die hertoge dat vernam

Ter merct hij selve neder quam

Om die ghemeynte tsaten[280] te bringhen

Ende reet al omme verstaet die dingen

Vanden enen ambachte ten andren doe

985      Ende sprac hem gueteliken toe

Ende bat hem met zueter bede

Dat yeghelijc toge in sinen vrede

Ende hem wert gheantwert houde                                                                        [241vb]

Dat hij te hove treken soude

990      In sijn ruste ende vredelijcheit

Sij en souden doen gheen onbesceit[281]

Hier met die hertoge sij u verclaert

Weder reet te hove waert

Hopende dat sij souden sceiden

995      Ende thuyswaert trecken sonder beiden

Elc op tsine maer als sij niet

En scieden ende hij verstont tbediet

Es hij anderwerf tot beneden

1000    Opter merct comen ghereden

Ende bat hem hertelijc door sijn houde

Dat elc thuyswaert trecken woude

Int sine maer na die woerde

Die ghemeinte niet en hoerde

1005    Maer sijn alle tsamen bleven

Mids der informatien voirscreven

Vanden opsette hier na vaste

Bevantmen dat die vremde gaste

Dies snachts alsoe ic hoerde ghewagen

1010    In haer herberghe op haer bedde lagen

Wel ghewapent hier ende daer

Mids dien hielt die ghemeinte vor waer

Dat dopsat dies teenkens volcomelijc

Gheproeft was openbaerlijc

   N

Iet men die vremde gaste dat wet

Seiden dat sij gheen opset

Onder hen en hadden gemaect te samen

Maer als sij die beruerte vernamen

Dat die ghemeinte was gheresen

1020    Daden sij haer harnasch ane uyt vresen

Want sij en wisten niet int clare

Wat hem lieden nekende[282] ware

Want ic niet wel claer en weet dbediet

Weder dopsat was ghemaect of niet

1025    Soe en canic niet voor waer

Te rechte daer af ghedoen verclaer

Maer ic scrive daer met latict liden

Dat ic hebbe gehoert van beiden siden

 

Hoe die heere van Heynsberghe ende dander vremde gaste ende die Greve van Mours ghevanghen woorden

 

           D

Es goendaegs ghevielt alsoe

            Neghene en twinticht in januario

Dat die ghemeinte ghewapent quam

Op tCoudenberch verstormt ende gram

Tot bij tshertogen hof maer wats ghesciet

Sij en quamen binnen der baelgien[283] niet                                                                [242ra]

1035    Die hertoge quam tot der gemeinten al daer

Ende vraegde wat haer begherte waer

Ende waeromme sij alsoe daer quamen

Si antwerden alle te samen

            Sij wouden hebben te dien termine

1040    Den heere van Heynsberghe entie sine

Ende en mocht hem dat niet ghescien

Soe souden sij soe daer toe sien

Sij soudense crigen met haere macht

Soe dat ten utersten wert ghewracht

1045    Om te verwaerne die heerlijcheit

Ende der stadt recht dat sonder verbeit[284]

Die heere van Heynsberge in handen quam

Jans Cluetings als amman soe ic vernam

Ende in handen der scepenen

1050    Alsoe wert hij gheleidt bij hen

Ende die gemeinte volgde naer

Tot opter stat huys ende aldaer

Bleef hij gevangen herde vaste

Daer toe worden die vremde gaste

1055    Die met hem quamen alle ghevangen

Diemen ghecrigen conste oft begangen

   D

Ie ghemeinte woude onderlinge

Datmen den greve van Mours oec vinge

Maer om dat hij als ic vernam

1060    Metten hertoge te Bruesele niet en quam

Maer namaels al daer comen ware

Biden hertoge dats openbare

Gaf hij der gemeinten te verstane

Nu hoert wes ic u ver<-na>mane[285]

1065    Dat hij nyewrincs af en wiste[286]

Hier met hij die ghemeinte chiste[287]

Die selcke van hem wats ghesciet

Warens te vreden die ander niet

Ghesekert wert hij aldaer int fijn

1070    Te blivene inder herbergen sijn

 

Hoe die Rewaert tot Bruesele quam ende int tshertoghen hof sijn Residentie hielt ende van andren dinghen die doen gheschieden

 

           O

Pten selven goensdach sijts ghewes

Die greve van Saintpoul comen es

Metten baenroetsen ende oec mede

Der ghedeputeerde der stede

1075    Lovene Antwerpen verstaet dat

Metten greve tot Bruesele int stat

Ende hebben der ghemeinten al daer

Seere bedanct dat wet voor waer

Dat sij hen hadden soe eerbaerlijc                                                             [242rb]

1080    Ghequijt[288] ende soe ghetrouwelijc

Int besorch[289] vanden ghemeinen lande

Des anderdaegs altehande

Trac die greve van Saintpoul te hant

Die baenroetsen met hem sij u bekant

1085    Op tCoudenberch in sijns brueder zale

Daer dmeeste deel dits ware tale

Die dieneers worden ghevaen int hof

Ende den andren gafmen orlof

Ende des ghelijc worden onghechesceert

1090    Dedele uyt Henegouwe ghearasteert

Die doen biden hertoge waren

Als her Inghelbrecht hoerdic verclaren

Van Edinghen van Tuybeke heere

Ende vander Folyen. ende oec meere

1095    Die heere van Sengelles hier op mercke

Ende Cornielijs van Liedekerke

Heere van Lens des sijt vroeder

Her Willem ende her Jacop sijn broeder

Van Sars die alle ridders waren

1100    Ende meer andre hoerdic verclaren

Residerende bleef doen voort meere

Die greve van Saintpoul als een heere

In sijns brueder[290] hof doe ic ghewach

Ende opten selven donderdach

1105    Wert Jan van Diedeghem onghecesceert

Weder omme gherestitueert

Toten ammanscape hout u daer an

Ende weder ghemaect amman

Van des greven wegen ter vaert

1110    Van Saintpoul als des lants rewaert

Ende Jan Clueting die amman was

Van tshertogen wegen wert na das

Ghevangen gheleydt sonder verdrach

¶          Ende opten selven donderdach

1115    Rees op thof een ghescille

                Tusschen den joncker hoer die wille

                Van Montiouwe te dien tide

                Ende Rasen van Lintere ten ander side

                Soe dat Montiouwe met moede werm[291]

1120    Raessen quetste in sinen arm

                Vanden welcken Raesse volcomelijc

                Hem pijnde te wrekene vromelijc

                Als dit die greve van Saintpoul sach

                Dede hij Raessen sonder verdrach

1125    Vangen ende dedene sonder beiden

                Opt Steenpoorte gevangen leyden

                Ende wert opt camerken gheleedt

                Dat noch Schimmelpenninc heedt                                                                

                Mids desen gheveerte midts desen toer                                                  [242va]

1130    Quam gheruchte ene groot rumoer

                Onder die ghemeinte die op dien dach

                Omtrint der merct ghewapent lach

                Dien wert gheseegt sijt seker das

                Dat op thof ghevochten was

1135    Daer Nassouw ende Wesemale

                Doot bleven waren ende hoe wale

                Men hen seide dat niet en was ghesciet

                Soe en wilden sijs gheloeven niet

                Doen quam die greve van Saintpoul tale

1140    Ende bracht Nassouw ende Wesemale

                Ende dander baenroetsen daer ter steden

                Daer sette hij die ghemeinte te vreden

                Die alle met herten waren verblijdt

                Als sij sagen daer <-tijt> tier tijt

1145    Nassouwe ende Wesemale al bloot

                Die sij meinden dat waren doot

               


 

Hoe de hertoghe van Bruesele tot Luevene[292] track ende hoe Jan Cluetinck tshertogen Amman ghericht wert vanden live ende viere scepenen te Bruesele ontset ende vele notable porters ghevanghen ghepijnt ende tot diversen plaetsen ghevuert

 

S

Vriendaegs den lesten dach seggic dij

Der selver maent januarij

Worden vele porters hoerdic verclaren

1150    Van Bruesele die tshertogen vriende waren

Ghevanghen : onder dandere hoert die dinc

Twee scepenen als Heinrijc Cluetingc

Ende Jan de Leeu. ende noch mede

Twee ander scepenen vander stede

1155    Jan metten Schachte ter waerheide

Ende Gielijs de Keghel dese beide

Ruymden ende stelden hem ter vlochte

Soe datmense crigen niet en mochte

1160    Die ghemeinte deylden hem saen

Ende hebben groet bezuech[293] gedaen

Al omme binnen der stat sij sochten

Den heere van Assche om oft sij mochten

Dien vangen ende dandere hoerdic verclaren

1165    Die te Lovene met hem ghebannen waren

¶              Primo februarij als noch was

                Die ghemeinte vergadert sijt seker das

                Op die merct soe es u verclaert

                Quam vanden Zijpe Gheraert

1170    Die bij den greve zeere was gheacht

                Van Saintpoul ende groete macht

                Bij hem hadde des en hebdt geen waen

                Uter stat huys op die merct gegaen

                Ende seide aldus salmen beghinnen      [242vb]

1175    Ter stont daer na wilt mi versinnen

                Dede Jan van Diedegem ter vaert

                Als amman ghemaect van den ruwaert

                Op die merct voere thuys cort na tgone

                Janne Clueting Everaerts sone

1180    Metten sweerde rechten die voere desen

                Tshertogen amman hadde ghewesen

                Ende enen knecht met hem wilt weten

                Die Arnt vanden Hove was gheheeten

                Die de Steenpoorte te houdene plach

1185    Op desen selven saterdach

                Dedemen groot bezuec int stede

                Om den heere van Assche ende dander mede

                Die te Lovenen met hem gebannen waren

                Te ghecrigene hoert mi verclaren

1190    Ende alsmense niet vinden en conde

                Soe worden daer na in corter stonden

                Des selfs daegs verstaet den sen

                XXI notabele porteren

                Van Bruesele ghedaecht sonder saghe

1195    Te comene tot enen zekeren daghe

                Te gherechte om hen al daer

                Te verantwerdene int openbaer

                Oft men soudse besculdicht hier op lette

                Houden vanden quaden opsette

1200    Daer ic hier voere af dede ghewach

¶              Op Onser Vrouwen lichtmesse dach

                Worden noch vele eerbaer porters daer

                Van Bruese ghevangen die daer naer

                Worden ghepijnt ende oec daer mede

1205    Die twee scepenen daer ic eer af sede

                Die svriendaegs daer voere waren ghevaen

                Des maendaegs wilt mi verstaen

                Drie in sporkille[294] worden onghelet

                Die viere scepenen voirseit ontset

1210    Bij haren medeghesellen drye

                Bij ghemeynten rade der goeder liede

                Van haren scependomme hoert dat

                In die stede van hem worden ghesat

                Viere andere ende gheordineert

1215    Voere Janne metten Scachte sij u vercleert

                Yweyn de Mol dits waerheit bloet

                Voor Heinrijc Clueting Wouter vander Noet

                Voor Gielijs den Kegel wilt mi hoeren

                Wert Willem van Kesterbeke gecoren

1220    Voor Janne den Leeu des seker sijt

                Werdt ghesedt Jan Taye van Eelwijt

   D

es donderdaegs wilt mi verstaen

Worden quijt ghescouden ende laten gaen

                Der vremder heeren knechte te waren             [243ra]

1225    Die te Bruesele ghevangen waren

                Maer die heeren ende schiltbortege[295] manne

                Moeste daer bliven aen die panne[296]

                Der welcker dat mocht wesen wale

                Tweehondert ende vijftich bij ghetale

1230    Op desen donderdach voere verclaert

                Dede die greve als Ruwaert

                Nemen alle die perde ende harnasch doe

                Dat ten heere van Heynsberch hoerde toe

                Ende den joncker van Heynsberge sinen sone

1235    Ende proofst van Aaken en[297] al tgone

                Dat die vremde gaste hoert my berechten

                Met hueren vrienden ende knechten

                Daer hadden ghebracht meer ende men

                Ende die perde ende die wapenen

1240    Gaf die greve van Saintpoul sijts vroet

                Sinen vrienden alsoet hem dochte goet

         O

P desen donderdach sij u verclaert

                Reet hertoge Jan te Lovenen waert

                Van Bruesele ende met hem reden daer

1245    Die heere van Diest. ende van Rotselaer

                Ende dander baenroetsen dat seggic dij

                Bleven te Bruesele al daer sij

                Metten andren edelen

                Ende den ghedeputeerden

1250    Der steden: Lovene Bruesele dat wet

                Ende van Antwerpen oec daer met

                Raet hielden watmen dits waer sermoen

                Metten porteren van Bruesele soude doen

                Die ghevangen waren al daer

1255        Daer af sij sloten dit es waer

                Al tsamen met eendrechticheit

                Datmen die ghevangen voirseit

                Soude senden ende vueren verstaet den sen

                Tot Lovene ende tot Antwerpen     

1260        Ende inden sloten der baenroetsen dats waer

                Om haer leven lanc al daer

                Ghevangen te blivene ende dat

                Alsoe ghesciede was om die stat

                Ruste te vuedene[298] ende vrede       

1265    Sonder quetse oft prejudicie[299] mede

Vanden rechten der selver stat

Nae den welcken rechten dat

Men gheen ghevangenen doe ic ghewach

Uter stat vervueren[300] mach

           V

Oirt wert overdragen sijts wijs

Dat Jan metten Schachte ende Gielijs

De Keghel. die beide vluchtich waren

Byden drien steden hoert mi verclaren

Lovenen Bruesele. ende Antwerpen               [243rb]

1275    Uten lande van Brabant verstaet den sen

Souden sijn ghebannen sonder blijf

Vijftich jaer lanc op haer lijf[301]

Ende want Jan Taye houdt u daer an

Van Gaesbeke: ende van Yedeghem Jan

1280    Tot haren verantwerdenen[302] hoert mi verclaren

Met meer andre in geroepen waren

Ende niet en quamen hier op lette

Hen selven alsoe vanden opsette

Baersculdich[303] maecten dat was claer

1285    Soe wert overdragen daer

Dat sij ende yeghelijc van hen

Eewelijc vort ane verstaet den sen

Uten lande van Brabant sonder blijf

Ghebannen souden werden op haer lijf

           N

Och wert daer overdraen raschse

Ende ghesloten wie den heere van Assche

Oft enich der gheende hoert mi verclaren

Die te Lovene met hem ghebannen waren

Doot sloeghe oft leverde ghevangen

1295    Dat hij soude blive[304] onbegangen

Jegen den heere ende jegen partyen vry

Ongheveedt[305] daer toe soude hij

Hebben daer soudemen hem met lonen

Eens wechdraghens[306] VC cronen

1300    Dese ordinantie ende overdrach

Wert des sondaegs opten IXten dach

Van sporkle over luyt

Openbaerlijc te Bruesele geboden uyt

Dien achtervolgende dat elc verstae

1305    Soe worden dies selfs nachts daer nae

XIIII persone noch meer noch men

Van Bruesele vanden notabelsten

Die inder Vroenten saten al daer

Ghevangen dat es seker waer

1310    Op kerren gebonden herde vaste

Ende worden ghevoert in zwaren laste

Elc tsijnder plaetsen hier op ghisse

Inder heeren ghevangenisse

Dat sij biden edelen hoerdic verclaren

1315    Ende biden steden verwijst waren

Alsoe dat voere bescreven steet

Te wetenen hoert hier donderscheet

H

Er Jan van Coudenberge dat wet

Riddere: ende Heinrijc Clueting met

1320    Eduwaert de hertoge ende Scuchkaert

Te Lovene dat sij u verclaert

¶              TAntwerpen voerdemen hoert die dinc

                Jan ende Willem Cluetingc

                Diederijck de Loese ende Jan de Weert              [243va]

1325    Te Vilvoerden dat sij u vercleert

                Jan de Leeu: te Breda ic seker ben

                Willem van Assche: te Zichenen

                Willem van Mons: te Westerle dits waer

                Heinrijc de Hertoge: te Rotselaer

1330    Wouter Pypenpoy: te Cranendonck nemt goem

                Jan Tserclaerts te Bergen opten Zoem

 

Hoe die stat van Bruesele voortane bijden VII gheslechten ende IX Natien sal werden gheregeert

 

            I

Nden rade daer af dat ondersceet

Int voirseide cappittel ghescreven steet

Wordt oec ghesloten ende overdraghen

Datmen voort ane teewegen dagen

Alle dambachten van Bruesele dit onthoude

Trecken ende restringeren[307] soude

In IX natien ende dat

Vortane die voirseide stat

1340    Biden seven gheslechten hoert den sen

Ende biden negen natien

Soude werden altijt gheregeert

Inder manieren hier na vercleert

Te wetenen datmen dit onthoude

1345    Alle jare tSinte Jansmesse maken soude

Seven scepenen ende rintmeesters twee

Uten VII gheslechten ende niet mee

Soe men van ouds hadde gheplogen

Ende datmen voort dits ongelogen

1350    Uten gheslechten daer wij af spraken

Enen bourghemeester soude maken

Ende enen bourghemeester soe ic bediede

Twee rintmeesters ende sesse raedsliede

Uten neghen nacien ende bij desen

1355    Neghenthien personen soude wesen

Na donderscheet verstaet den sen

Van yeghelijcs officien[308]

Die stat vortane gheregeert

Alle die zaken vore vercleert

1360    Met meer andren poenten dits waer

Verleende ende gaf aldaer

Die greve van Saintpoul als ruwaert

Des lants van Brabant die hij ter vaert

Der stat met sinen openen brieven

1375    Bezeghelde met groeter lieven

Die ghemaect waren in Ons Heren jaer

Vierthien hondert XX dits waer

XI in sporkille soe wij lesen                                   [243vb]

Ter stont achtervolghende desen

1380    Worden Gheert Pypenpoi uten geslechten

Ende Jacop Stovaert hoerdic berechten

Uten natien ghemaect hier voren

Twee bourgemeestren ghecoren

Voort uten nacien soe iet bediede

1385    Twee rintmeesters ende VI raesliede[309]

Worden oec ghemaect doe ic ghewach

Opten selven voirseiden dach

 

Hoe de hertoghe van Luevene[310] tot Bruesele ende van daer tot Antwerpen ende namaels in Henegouwe trac ende weder te Bruesele quam ende hoe de hertoghinne trac in Inghelant

 

            D

Es sondaeghs daer na vielt alsoe

XVI in februario

Toech die greve van Saintpoul sijt<+s> vroeder[311]

Biden hertoghe sinen broeder

Te Lovenen des anderdaegs na dat

Quamen sij te Bruesele in tstat

Daer bleef die hertoge verstaet tgheve_te[312]

1395    Tot opten yersten dach van meerte

Doen trac hij tAntwerpen ter dachvaert

Die al daer ghehouden weert

Metten ghedeputeerden sij u bekant

Sijnre lande Hollant ende Zeelant

1400    Opten Vten dach daer nae wilt verzinnen

Quam hij weder te Bruesele binnen

Daer hij omtrint thien daghe bleef

Des vryendaeghs alsmen VII screef

Der maent van meerte dat elc verzinne

1405    Toech vrou Jacoba die hertoghinne

Sonder tshertogen oorlof onghespaert

Uyt Henegouwe tInghelant waert

Daer af dat namaels eert quam int fijn

Vele groeter plaghen comen sijn

            H

Ier nae doe ic u ghewach

Des sondaegs in meerte den IXten dach

Quam die hertoge van Bourgingien

Te Bruesele gereden verstaet den sen

Daer hij tot sdonderdaegs es bleven

1415    Daer en binnen wasser grote feeste bedreven

Van stekenen met speren sonder wane

Ende anders gheduerede drie daghe lanc[313]

Des saterdaegs hout u daer an

XV in meerte toech hertoge Jan

1420    Van Brabant elc wel dit onthouwe

In sijn lant van Henegouwe

Ende daer bleef hij doe ic ghewach                                                                                  [244ra]  

Tot opten sesse ende twintichsten dach           

Der selver maent wilt dit versinnen

1425    Doen quam hij weder te Bruesele binnen

Daer bleef hij dat en es gheen zaghe

Tot des goendaeghs in die paeschdage

Ende aldus moeten wij hier int clare

Tghetal verandren vanden jare[314]

 

Hoe die proofst van Coudenberge ghevanghen her Everaert tSerclaes riddere Geldof van Coudenberghe ende Willem Pypenpoy ghericht worden

 

            B

Innen desen selven tijden

Die wij hier dus overlijden[315]

Wert te Bruesele sonder verlaten

Ghevanghen her Gheert vander Straten

Proofst vanden regulieren dits waer

1435    Opt Coudenberch: bij hem daer naer

Als hij aldus ghevangen sat

Vernam men ierst ende wiste dat

Dander gheselscap heymelijc

Die de heere van Assche ende des ghelijc

1440    Meer andere hadden wilt mi hoeren

Tsamen ghemaect ende ghesworen

Ende verbrieft[316] soe ghij hier voirt

Claerliken wel hebdt gehoert

Ende alsmen wiste die waere orconde

1445    Dat selcke heimelijcke verbonde

Ende vrientscapen ghevesticht waren

Soe heeftmen nu hoert mi verclaren

In die passieweke dats waer

Vor palmsondach ende daer naer

1450    In die goedeweke doe ic ghewach

Vore den heyleghen paeschdach

Die persone die van Bruesele twaren

Te Lovenen tAntwerpen ghevoert waren

Inder ghevangenessen: ende elswaer

1455    Op die slote hier ende daer

Worden gheaerbeidt dat seggic dij

Ende ghepijnt soe dat sij

Ende elc van hen bekinden daer

Ende verlijdden[317] dat hebben daer naer

1460    Die raedsliede van Bruesele die al doe

Waren ghedeputeert daer toe

Thuys ghebracht ende daer na zaen

Volcomen relatie daer af ghedaen

           M

Et welcker relatie[318] sij u verclaert

            Die ghemeinte zeere vergrimt[319] waert

Ende weder beruert als wilen eere

Soe dat int jaer van Onsen Heere                     [244rb]

XIIIIc XXI doe ic ghewach

Opten belokenen paeschdach

1470    Den XIIsten dach met groten gheveerte[320]

Der voerseider maent van meerte

Die ghemeinte van Bruesele zeere gesterct

Ghewapent vergaderde aen die merct

Daer sij al tsamen liggende bleven

1475    Alsmen drye dage sach ghescreven

In april opten donderdach

Gheerde vanden Zijpe men comen sach

Ter merct die hadde grote macht

Biden greve van Saintpoul ende gheacht

1480    Was hij zeere met hem al doe[321]

Hij sprac dus der ghemeinten toe

Kindere sij goet smoets[322] ic doe u cont

Men salder rechten nu ter stont

Seere cort daer na worden bracht al daer

1485    Ende metten sweerde gherecht daer naer

Vore der stat huys sijt zeker das

Her Everaert tShercleers die ridder was

Gheldolf van Coudenberghe dit vernem

Ende Willem Pypenpoy met hem

1490    Ende des anderdaeghs daer naer

Toghen die heeren beide van daer

Die hertoghe ende die greve sijn broeder

Ten steecspele des sijt vroeder

Biden hertoghe van Bourgoingien

1495    Haren neve te Brugge verstaet den sen

Des sondaeghs quamen sij dats u becant

XIII in aprille in Brabant

Die hertoghe toech te Lovene binnen

Die greve te Bruesele wilt versinnen

1500    Daer bleef hij tot dijsendaegs doe trac hij

Bij sinen brueder[323] seggic dij

Des donderdaegs daer na wilt versinnen

Quam hij weder te Bruesele binnen

Des vryendaegs toech hi doe ic ghewach

1505    In aprille den achtienden dach

Te Rijsele ten steecspele ter spinetten

Biden voirseiden hertoge sonder letten

Sinen neve van Bourgoingien

Daer sij solaesten[324] onder hen

 

Hoe de Greve van Saintpoul Rewaert van Brabant screef den Roemschen Coninc ende andren princen vorsten ende heeren

 

           C

Ort hier na doe ic ghewach

XIIIIc XXI den XXsten dach

Der maent aprilis voere ghenant                      [243va]

Dede Phylips van Brabant

Greve van Saintpoul ende van Lynci

1515    Als ruwaert van Brabant seggic dij

Sijn open brieve screven ter stede

Daer hij sinen zegel aenhangen dede

Ende sant die sonder cesseren

Den alre dorluchtichsten vurste[325] und heere

1520    Seghemonde dits ware dinc

Bij Gods ghenaden Roemsch coninc

Van Hongherien van Dalmacien

Coninc ende van Croacien

Sinen lieven ghenedegen heere

1525    Ende oec alle vorsten daer toe meere

Erdsche bisscoppen: bisscoppen meer ende men

Hertogen graven ende marcgreven

Baenroetsen. riddren. knechten meysenieden[326]

Bourgemeestren. scepenen. raetslieden

1530    Van allen steden ende voirt anne

Allen andren goeden eerbaeren manne

Sinen lieven neve dat ghijt wet

Heeren ende goeden vrienden met

Ende becondichde hem met onderscheyt

1535    Voor die gherechte waerheyt

Onder meer ander poente dits waer

Die bescreven volgen hier naer

            I

N den yersten dat van Grimbergen her Jan

Heere van Assche ende voirt an

            Jan van Assche sijn sone dat wet

Reynere Monts ende oec daer met

Bernaert van Enghe na tgone

Rutgheer Boene Claes Colen sone

Die uten lande van Brabant te waren

1545    Openbaerlijc ghebannen waren

Sinen lieven heere wide becant

Ende brueder de hertoge van Brabant

Vander hertoghinnen met boesheden

Vanden edelen ende goeden steden

1550    Vvremde hadden ende ghescheiden

                Met rechter boeser hoersheiden[327]

                Dtlant van Brabant samentlike

                Vercort hadden groetelike

                In sinen rechten ende previlegien

1555    Ende dat sij conspiratien[328]

                Ende verbonde heimelijcke

                Ghemaect hadden samentlike

                Met enen deel lieden van machte

                Daer vele onrusten ende tweedrachten

1560    Inden lande van Brabant sonder waen

                Af waren gheresen ende opghestaen

                Ende opstonden in lanc soe meere              [244vb]

                Daer met sijn brueder[329] ende sijn heere

                Die hertoge ende sijn lande int fijn

1565    Met waren ghescepen verdorven tsijn[330]

                En haddenmen wijselec niet tot dien[331]

                Met behoerliker remedien versien

                Ende dat hi daer omme eenpaerlijc

1570    Bij bevele des coninx van Vranckerijc

                Sijns neven van Bourgonien sonder sneven

                Ende andere sinen heeren ende neven

                Uyt Vranckerijc comen waere dats waer

                In Brabant ende hadde hem daer

1575    Toe ghevuecht[332] om allen stoet[333]

                Inden lande van Brabant cleyn ende groet

                Neder te leggene in allen keere

                Ende zunderlinge sinen lieven heere

                Ende brueder[334]: den hertoge met minnen

1580    Metter edelre hertoginnen

                Metten edelen ende goeden steden

                Te peyse te stellene ende te vreden

                Maer des en haddi gheen moghentheit

                Mids den ghebannennen voirseit

1585    Die dat benamen met loezen keere[335]

                Ende vuerdenden hertoge haren heere   

                Uyter stat van Bruesele zijt des vroet

                Daert hem lieden dochte goet

                Mids desen uyt beden sij u becant

1590    Die drie staten van Brabant

                Haddi aenghenomen tbewent[336]

                Dat ruwaertscap ende tregement

                Des selfs lant daer af hij waer

                Naest sinen brueder dats openbaer

1595    Oir ende erfghename dat wet

                Voert heefti ghescreven met

                Dat die ghebannene om te volbringen

                Haer opset haer quade meininge

                Sinen lieven heere ende brueder

1600    Den hertoge: bracht hadden sijts vroeder

                Int gheselscap tsiere onneeren

                Van vremden uytlantschen heeren

                Ende hadden die doen werden te hant

                Ende ghemaect rade van Brabant

1605    Jeghen des lants previlegien

                Ende datse met haren helperen

                Ende met heimeliker cracht verholen

                Ende quader listicheit hadden ghestolen

                Sommegher van Brabant dat wet

1610    Slote ende onderseten[337] met

                Die hij bider helpen van Gode

                Weder hadde ghecreghen tsinen gheboede

                Daer met sij verbuert hadde sonder blijf             [245ra]                                              

                Na dlant recht van Brabant goet ende lijf

1615    Ende dat sij sinen brueder sinen heere

                Alsoe hadden met scalcken keere

                Gheregeert tot sijnder scade

                Dat hij bij hare liede rade

                Hollant Zeelant Vrieslant mede

1620    Ander lande slote ende steden

                Heerlijcheide renten[338] meer ende men

                Jeghen lantrecht ende previlegien

                Vercocht hadde oft versedt dits waer

                Ende want hij aensach openbaer

1625    Dat sijn lieve brueder ende heere

                Vanden voirseiden gebanenen dus zeere

                Wert gheinformeert in desen sinnen

                Dat hij bij sijnder ghesellinnen

                Der hertoginnen achemant[339]

1630    Sinen edelen ende steden van Brabant

                Hoe wel daer toe sijt seker das

                Sijns selfs persoen gheneight[340] was

                Niet comen en mochte al waest hem leit

                Soe haddi metten drye staten voirseit

1635    Des lants van Brabant vor dien stonden

                Sinen heere sinen brueder besonden[341]

                Ende die vremde heeren daer toe

                Die de voirseide ghebanene al doe

                Rade hadden ghemaect seggic dij

1640    Biddende ende begherende dat sij

                Den selven sinen lieven heere

                Ende brueder alsoe in allen keere[342]

                Onderwisen[343] willen ende informeren

                Dat hij binnen sinen lande tsiere eeren

1645    Comen wilde sijt seker das

                Alsoe hij sculdich te doene was

                Dan soude hem sijn lant in allen keere

                Doen als sij haren ghebuertegen heere

                Sculdich waren te doene dats claer

1650    Waer af niets niet comen en waer

                Maer boven tgone dat wij hier leeren

                Waren die vremde uytlantsche heeren

                Te wetene die heere hout u daer an

                Van Heynsberge: ende sijn sone Jan

1655    Jan van Bueren proofst van Aaken

                Metter groeter menichte ter selver zaken

                Met sinen lieven heere met machte

                Den hertoghe: heymelijc bij nachte

                Doppenbaer strate scuwende wet dat 

1660    Tot voir Bruesele die goede stat

                Die voirscreven ghebannene daer met bij

                Met hem bringhende dwelcke dat sij

                Naden Rechte des lants ende previlegien                                                                           [245rb]

                Niet doen en mochten meer noch men

E

nde als sij voor tstat comen waren

                Worden sij van eneghe hoerdic verclaren

                Die metten ballinghen verbonden waren

                In ghelaten in corten stonden

                Jeghen sinen wille sij u verclaert

1670        Hoe wel hij was des lants ruwaert

                Alsoe dat boven steet claerlijc

                Ende jegen den wille oec der ghelijc

                Ende sonder consent soe ic bediede

                Der goeder manne ende raetsliede

1675        Der goeder stat doe ic ghewach

                Ende oec jeghen doverdrach

                Ghesloten biden scepenen

                Enten raet der ghemeinder stat met hen

                Dat si souden den hertoghe met gheninde[344]                                                                

1680        Inlaten met sinen huys ghesinde[345]

                Ende datmen ballinghe gheenderhande

                Noch slants openbaer viande

                In laten en souden noch ontfaen

¶              Item die greve screef voirt aen

1685        Dat somege vremde dat was noch meere

                Als van Heynsberge die heere

                Die coepliede van Brabant schalckelijc

                Ende uut andren landen der ghelijc

                Gheroeft hadde opter vryer straten

1690        Sijns liefs heeren sonder verlaten

                Ende brueders tshertogen van Brabant vry

                Ende binnen sinen gheleide daer met dat hij

                Ende alle sijn helperen des sijt vroet

                Verbuert hadden lijf ende goet

1695        Ende dat die van Heynsberge openbare

                Somegher edelre viant ware

                Van Brabant daer af sij sonder waen

                Sine opene ontseggebrieve[346] hadden ontfaen

                V

Oort screef hij sij u bekant

                Dat die van Heynsberge voor ghenant

                Ende die andere vremde heeren

                Die binnen Bruesel dus comen weren

                En bewesen in gheender manieren        

                Teekene van vrientscapen enegertieren

1705        Oft om neder te leggene den voirscrevenen stoot[347]

                En aerbeyten sij cleyn noch groot

                Maer sij ende huere dieneren wilt verstaen

                Hebben ghereden ende ghegaen

                Opter straten tot voere die wet

1710        Ende tgherichte der selver stat daer met

                Ghewapenderhant ghereet om vechten

                Met haren zweerden die haer knechten

                Op gherecht droegen in haer hant                   [245va]

                Sij daden oic sij u bekant

1715        Haer knechten rijden huer peerden

                Te watere met opgherechten zweerden

                Teenen teekene datse sonder verhouden[348]

                Die inghesetene vernielen wouden

                Die simpelijc hielden haer manieren

1720        Sonder hernasch eneghertieren

                Aen te nemene oft ghewere

                Ende dat eneghe oec hadden gheere

                Vanden voirseiden vremden heeren

                Als Jan van Bueren met scalcken keeren

1725        Ende meer andere als dat schijnt

                Te verwervene hen hadden ghepijnt   

                Der somegher baenroetsen van Brabant

                Wive. kindre. slote ende lant

                Als sij te sweerde hoert den sijn

1730        Ghelevert souden hebben ghesijn

                Ende oft die vremde vore ghelesen

                Haer vriende oft iement el van desen

                Uutgheven oft oec seggen moghen

                Dat sij op gheleide des hertogen

1735        Te Bruesele comen waren dats waer

                Ende op gheloeve gehacht al daer

                Ende ghevangen waren soe antwerde hij

                Daer op ende screef hoe ende twij[349]

                Die drie staten des lants sijt vroeder

1740        Sinen lieven heere ende broeder

                Allen dienst ende ghehoersamheit

                Afghetogen hadden ende wederseit

                Als zij dat doen mochten verstaet den sen

                Nae allen hueren previlegien

1745        Ende hij truwaertscap ende bewent

                Aenghenomen hadde ende tregement

                Des lants soe ic u las lange eere

                Soe en hadde sijn brueder ende heere

                Gheen macht yemende sij u becant

1750        Gheleide te ghevene in Brabant

                Ende al en hadde die ghehoersamheit

                Niet ghescorst gheweest noch wederseit

                Soe en hadde sijn bruedergheenderhande

                Ballinge noch openbaer viande

1755        Slants van Brabant gheen gheleide

                Noch vryheit mogen gheenderleide

                Gheven: dat hen in enegher <-zaken>[350] maten

                Hadde mogen comen te baten

                Raden lantrechten sij u bekant

1760        Ja die goede stede van Brabant

                Ende hadden tgheleide vore vercleert

                Openbaerlijc gheconsenteert

                Des die van Heynsberge vroet mocht wesen                                                                            [245vb]

                Want hij binnen corten tide voor desen

1765        Alselcken gheleyde ende veylicheit

                Gheworven hadde met ondersceit

                Hets openbaer oec wats ghesciet

                Dat sij hen op tgheleide niet

                En troesten noch en verlieten tot dien

1770        Ja ghemerct ende aenghesien[351]

                Dat sij alsoe haestelijc

                Quamen ende soe heymelijc

                Ende buten der rechter lantstraten

                Doir Bruessele in alselker maten

1775        Met soe groeter versameningen

                Van volcke van wapenen van ballingen

                Van vianden tslants dits waerhede

                Van straetroevers: ende inder selver stede

                Van Bruesele jegen sinen wille dat wet

1780        Ende der goeder manne met

                In worden ghelaten met overdaden

                Vanden ghenen die om haer mesdaden

                Ende quader wercken wille mespresen

                Vanden live hebben gherecht ghewesen

1785        Ende som op haer lijf ghevaen daer ane

                Noch screef die voirseide greve

                Van Saintpoul dat hij daer omme dat wet

                Der voirseider uytlentscher opset

                Ende conspiratie heymelijcke

1790        Te wetene es volcomelijcke

                Hadde doen ondersueken op tgone

                Vanden scilde gheboren[352] XIIII persone

                Daer men op hadde suspitie[353] groot

                Onder die welcke dits waerheit bloet

1795        Aen twee riddren ende meer andere daer toe

                Sciltbortegher wert bevonden doe

                Alsoe sijt openbaerlike

                Kinden ende lijdden claerlike

                Dat na dien dat die vremde heeren

1800        In tstat van Bruesele comen weren

                Sij bij dien van Heynsberge hoerdic rueren

                Ende biden proofst van Aaken Janne van Bueren

                Ende by meer andere heymelijcke

                Quamen te rade daer samentlike

1805        Bij hem wert overdragen sijts vroeder

                Dat sij bij bij minen lieven broeder

                Ende met siere banieren hoert den sen

                Met allen den ghenen die sij tot hen

                Souden connen ghecrigen hen dus gesterct

1810        Neder souden hebben ghecomen ter merct

                Ende der stat huys begrepen met desen

                Om mechtich alsoe der stat te wesen

                Ende meindense hier met lude ende stille                                                                                   [246ra]  

                Te bringhene tot haren quaden wille

1815        Ende soe wie hem hadde van hen allen

                Contrarie inder zaken ghevallen

                Meinden sij neder te leggene dat wet

                Ende haren wille te doene daer met

1820        Oec sijn die van Heynsberge voere genomen

                Ende dandre int gheselscap comen

                Vanden ghenen die opset hadden gheweven

                Vanden zaken hier na ghescreven

                T

E wetene dat somege van hen

                Souden hebben begrepen verstaet den sen

                Die merct ende thuys des sijt ghewes

                Te male groot ende sterc es

                Ende dandere souden sonder verdragen

                Die stormclocke hebben gheslagen 

1830        Om tfolc ter merct waert te doene loepen

                Die derde partye met haren hoepen

                Souden ander huyse ende de straten

                Die ter merct waert dreven te haere baten

                Begrepen hebben ende besedt

1835        Dan souden dandere onghelet

                Van harer gheselscap met groter scaren

                Dier toe gheordineert waren

                Die vremde gaste ende andere met

                Ghecomen hebben al onghelet

1840        Ter merct met open banieren

                Ende met wimpelen menegertieren

                Openbaerlijc roepende in deser wijsen

                Alle tolle af ende assisen[354]

                Meinende hier met meer ende men

1845        Donnosel volc te treckene aen hen

                Ende daer haer opset haer quaet ghedacht

                Volvuert te hebbene ende volbracht

                Ende doot gheslegen te hebbene na tgone

                Soe riddren soe ander IX persone

1850        Vanden scilde gheboren sonder besceit

                Om haer doecht ende rechtverdicheit

                Ende oec alle die ghene hier op lette

                Contrarie sijnde haren opsette

V

An desen boesen opsette quaet

                Sijn besculdicht vonden dat verstaet

                Een groet deel rijcker liede mechtich

                Van vrienden ende van magen crechtich

                Die ghekindt hebben ende ghelijdt int fijn

                Daer sij omme ghecorrigeert sijn

1860        Nae haer verdiente na haer plicht

                Die selcke van haren live ghericht

                Ende die someghe op haer lijf

                Int vanghenesse ghesloten stijf[355]

W

Ant die greve van Saintpoul niet den sen                  [246rb]

                Desen heymeliker conspiratien

                Ende opset voirscreven tot diere tijt

                Alsoe volcomelijc des seker sijt

                Niet gheweten en hadde sonder cy

                Als hij nu wiste soe en hadde hij

1870        Met sinen openen brieven tot dien

                Niet eer ghescreven maer aen ghesien

                Dat hij nu die waerheit blijckelike

                Bevonden hadde claerlike

                Soe cundichde hij allen dien met lieve

1875        Daer ane sijn vorseide open brieve

                Comen souden hier op lette

                Dat alle die voirseide opsette

                Soe ghij boven hebdt hoeren verclaren

                Ghesciet heerbracht[356] uutcomen waren

               E

Nde oft van Heynsberghe die heere

                Van Bueren ende den andren meere

                Van harer gheselscap dochte int waere

                Dat sij belast worden te sware

                Soe presenteerdem[357] die greve van dien

1885        Vonnesse ende ordeel te doen ghescien

                Inder voirseider stat van Bruesele ter vaert

                Daer die quade opsette voor verclaert

                Gheanteert waren verstaet den sen

                Naden rechten ende previlegien

1890        Der stat van Bruesele voere ghenandt

                Oft na den lantrechte van Brabant

                D

Ie greve van Saintpoul hier om bat

                Allen den ghenen daer ane dat

                Sijn open brieve souden comen

1895        Dat sij alle die vorghenomen

                Van Heynsberge van Bueren ende daertoe

                Die waren van harer gheselscap doe

                Houden wouden ende achten daer bij

                Ende nuemen alsulcke: ghelijc dat sij

1900        Weten mochten dat sij waren claer

                Versculdt verdient hadden openbaer

                Inden poenten bescreven hier boven

                Ende datse niet en souden gheloeven

                Eneghe andere informacien

1905        Oft onderwisinghe die hen

                Ter contrarien mocht sijn ghedaen van des

                Hier boven claer bescreven es          

                Ende in oirconden der waerheit

                Heeft die greven[358] van Saintpoul voirseit

1910        Sinen properen zeghel[359] doen hangen na dat

                Aen den openen brief daer inne dat

                Alle dese poente blijckelijcke[360]

                Begrepen stonden volcomelijcke

                Welcken brief ghemaect was ende gegheven                                                                            [246va]

1915        XIIIIc een entwintich daer neven

                Ons Heeren jaer doe ic ghewach

                In aprille den XXsten dach

               

Hoe die hertoge bekinde dat sijn sbrueder[361] te rechte rewaert van Brabant ghemaect ware ende confirmeerde al dat hij inden rewaertscape ghedaen hadde

                                                   

                I

Nt selve voirseide Ons Heeren jaer

                Vier dage in meye hout dit vor waer

                Verleende hertoge Jan ende gaf

                Sijn open bezeghelden brieve daer af

                In houdende ter substancien claer

                Tghene dat bescreven volgt hier naer

                Te wetene want hij vormaels tbewent

1925        Bevolen hadde ende tregement

                Sijns selfs sijns staets sij u bekant

                Ende sijns lants van Brabant

                Eneghe daer hij in hoopte zeere

                Dat aenghesien soude hebben die eere

1930        Oirbore[362] profijt welvaert ghemeyne

                Van sinen lande groet ende cleyne

                Daer sij toe waren gebonden met eeden

                Dwelcke sij alsoe niet en deden

                Maer hadden hem in contrarien

1935        In haren eeden ende officien

                Vanden rechten charteren: sij u bekant

                Ende previlegien van Brabant

                Ghehouden ghedregen lude ende stille

                Soe dat sij om harer mesdaet wille

1940        Inder stat van Lovene met enicheden

                Der edelre ende der goeder steden

                Openbaerlijc worden ghecorrigeert

                Ende dat sij oec sij u vercleert

                Met slincker[363] informacien alst schijnt

1945        Te vervremdene hem hadden ghepijnt

                Van siere ghesellinnen in allen keere

                Der hertoginnen ende voert meere

                Van sinen brueder hoert mi ghewagen

                Ende andren sinen vrienden ende magen

1950        Ende van sinen lande in alder mate

                Mids den welcken die drie state

                Van sinen lande van Brabant voirseit

                Beduchten dat meer nuwicheit

                Ende grote swaer laste uytghenomen

1955        Inden lande hadde mogen comen

                Soe dat sij om die ernstelike

                Te verhuedene ende behoerlike

                Remedie te vindene in goeder mate

                Ende tot enen princeliken state                                                                                 [246vb]

1960        Hem weder te bringene ghelijc als sij

                Na hueren rechten dat seggic dij

                Ende herbrengene wel mochten volbrengen

                Oirdineren[364] mids desen dinghen

                Setten ende maecten sij u verclaert

1965        Sinen lieven brueder tot enen ruwaert

                Phylips van Brabant ende behoeder

                In welcker ruwaertscap sijn lieve broeder

                Hem hadde ghedragen soe bruederlijc

                Soe vriendelijc ende soe ghetrouwelijc

1970        Dat hijs wel van hem sijt zeker das

                Ende van sinen lande te vreden was

                Soe confirmeerde ratificeerde

                Die hertoge ende approbeerde[365]

                Tvoirseide ruwaertscap meer ende min

1975        Ende tghene dat sijn lieve brueder daer in

                Voort hadde ghekeert dit wilt verstaen

                Oft in enegherwijs ghedaen

                Bij consente der edelre sij u bekant

                Ende der stede sijns lants van Brabant

1980        Het waere van justicien oft oec mede

                Weder van live oft oec lede

                Van richteren oft officieren

                Scepenen wethouweren eneghertieren

                Ende andren dieneren wilt verstaen

1985        Beide af te settene ende oec aen

                Alle correxien ende vergaderinghen

                Hanteringhen ende handelingen

                Die inden ruwaertscape dit wilt hoeren

                Beiden meesten deele daer te voren

1990        Der edelre der stede hoert mi verclaren

                Sijns lants van Brabant ghesciet waren

                Voort oft in toecomende termine

                Ghebuerde dat hij oft die sine

                Nacomelingen hertogen bekant

1995        Oft hertoghinnen van Brabant

                Den drien staten sijns lants sijts wijs

                Oft eneghen van hen in enegher wijs

                In haren rechte vercortinge dede

                In charteren oft in previlegien mede

2000        In costumen usagien eneghertieren

                Ende heerbringhen in gheenre manieren

                Violentie cracht macht ende wille

                Ende hem namaels lude oft stille

                Inder manieren als voirseit es

2005        Oft in ghelikere sijts ghewes

                Meer van hen vervremde daer naer

                Soe consenteerde hij daer

                Voor hem ende sijn nacomelingen

                Dat sij hem in gheenen dinghen                                                                                                      [247ra]

2010        In haefliken dienste en selen na desen

                Onderdanich noch gehoersam wesen

                Dat dan die drie staten hoert den sen

                Metten meesten ghevolge van hen

                Souden mogen kiesen ongespaert

2015        Int lant van Brabant enen rewaert

                Die volcomen machte min no meere

                Hebben soude als prinche ende heere

                Des lants van Brabant meer ende men

                Met vele meer poenten ende clauselen

2020        In sinen openen brieven bescreven

                Die te Lovene waren ghegeven

                Vier daghe in meye dat es waer

                XIIIIc XXX[366] Ons Heeren jaer

 

home lijst scripties inhoud vorige volgende  

 

[199] Amman: ook amptman: schout, drost of ambtenaar.              

[200] open beseghelde brieve: akte met uithangend zegel.

[201] inder substantien: in wezen.

[202] Begrepen: inhoud.

[203] yeghelike: elk, ieder.

[204] saen: zoëven, pas.

[205] ghestaefden ede: een voorgezegde (en vervolgens nagezegde) eed.

[206] maghen: verwanten.

[207] waernen: vrijwaring.

[208] truwelijc: trouwelijk.

[209] letten: vertraging.

[210] ghemeyt: ontspannen.

[211] vueghen: er staat in superscript een o boven de u.  Misschien is dit een aanduiding dat het om een klinker gaat en niet om een m, n of een dergelijke ‘streepjesletter’.

[212]  dier voere: clisis die er voere; voorgenoemde.

[213] Ghenuempt: er staat in superscript een o boven de u.  Misschien is dit een aanduiding dat het om een klinker gaat en niet om een m, n of een dergelijke ‘streepjesletter’.

[214] het dat: lees ‘dat het’.

[215] ghecorrigeert: bestraft.

[216] ghemuteert: ommuurd.

[217] Doctor inder godheit: theoloog.

[218] Van haerer commissien: van zijn opdracht.

[219] Baenroetsen: een edelman die het recht had “baniere” te binden, onder een eigen banier of vierkante vaan welgeboren mannen ten strijde te voeren; baanderbeheerder.

[220] Die ... sijn: die nu verleden tijd is.

[221] ghedeputeerde: geachte.

[222] dbediet: clisis: dat bediet: de verklaring.

[223] momborie: voogdijschap.

[224] sneven: dwalen.

[225] Benemen: er staat een nutteloze nasaalstreep boven de laatste n, waarschijnlijk een kopiistenfoutje.

[226] ome: ik zou een nasaalstreep verwachten om omme te bekomen, maar er staat er geen.  Misschien een kopiistenfoutje.

[227] onghecesseert: meteen, onmiddelijk.

[228] ghevisenteert: bezocht.

[229] Bourgonyen: afkorting opgelost naar analogie met Bourgonyen op v. 173.  Het komt nog voluit geschreven voor in de tekst, altijd in deze schrijfwijze.

[230] gloese: of glosse; (voor een geschrift geschreven) verklaring, opheldering, commentaar.

[231] Die: deze lombarde is versierd met een humoristisch hoofdje.

[232] Rewaert: landvoogd, rijksbestuurder.

[233] vorscreven: er lijkt een nasaalstreep boven de v te staan in plaats van boven de e.

[234] coren: kiezen.

[235] versueke: vragen.

[236] gheendt: beëindigd.

[237] nemt goem: merk op.

[238] Tot slants behoef: ten dienste van het land.

[239] Gehuldt: eer bewezen.

[240] In soude houden: bezet zou houden.

[241] failgeren: te kort schieten.

[242] meyerie: grondgebied van het gezag van een meyer, rentmeester.

[243] vitailgie: levensmiddelen,mondkost.

[244] viel contrare: tegenstrijdig.

[245] provancherene: van provisie voorzien.

[246] die: of dit.

[247] enghien: krijgs-, werktuig.

[248] verwite: verwijt.

[249] lyen: belijden.

[250] heeft verwaert: heeft in het oog gehouden.

[251] xx(..):  logischerwijze zou hier 1420 worden bedoeld, het kan echter niet goed worden afgelezen.

[252] rechtvoert: als rechtvaardig opgesteld.

[253] wel geringhe: snel, schielijk, spoedig.

[254] <-w><+s>oude: in het handschrift is er door middel van puntjes en superscript een correctie van woude naar soude aangebracht.

[255] Zeere: ook dit lijkt geëxpungeerd te zijn.  Er staan puntjes onder de drie niet afgekorte letters.

[256] ontbinden: uiteenzetten, bekend maken, verhalen.

[257] Goet vast gheleide: goed vastgebonden.

[258] tresorier: schatbewaarder, kanselier.

[259] Niet ... dachvaert: niet naar de dagvaart gekomen.

[260] ghenuemt: er staat in superscript een o boven de u.  Misschien is dit een aanduiding dat het om een klinker gaat en niet om een m, n of een dergelijke ‘streepjesletter’.

[261] Inder: de kopiist begint vanaf hier erg klein te schrijven.  Je kan niet echt zien wanneer hij weer groter begint te schrijven, omdat het gelijdelijkaan weer groter wordt.

[262] dit ghevroede: tot het verstand, het inzicht.

[263] roede: staf als zinnebeeld van macht; een scepter.

[264] achter rugge riden: terugrijden vanwaar men komt.

[265] rueren: bewegen, vertellen.

[266] tsere: of sterc: hard.

[267] ghesinde: reisgezellen, hofhouding, bedienden.

[268] selcke: sommigen, enkelen.

[269] oirlof: verlof, afscheid.

[270] Vuege: schikking, goed fatsoen.

[271] ondersaten: onderdanen, ondergeschikten.

[272] souwen: bezoldigen.

[273] rive: rijk voorzien van.

[274] verstormt: in rep en roer, in heftige beroering.

[275] verhouden: inhouden, terughouden.

[276] tghestant: clitische vorm: de stand van zaken, de omstandigheden.

[277] gehanteert: in acht genomen.

[278] opsat: opzet, voorbedachte rade.

[279] saminghe: bijeenkomst.

[280] tsaten: clitische vorm, tot fatsoen, rust te brengen of: tot een zitting te brengen.

[281] onbesceit: buitensporigheid, onredelijkheid, buitensporig gedrag.

[282] nekende: nakend; wat hen nog boven het hoofd hing.

[283] baelgien: grondgebied waarbinnen de landsheer de rechtspraak heeft.

[284] verbeit: vooruitzicht, geduld, oponthoud.

[285] ver<-na>mane: kopiistenfout.  De na is trouwens geëxpungeerd, de kopiist zal net te laat gezien hebben dat de na redelijk overbodig was.

[286] Dat ... wiste: dat hij nergens van af wist.

[287] chiste: kist

[288] Ghequijt: vrijgelaten, kwijtgescholden.

[289] Int besorch: in het bestuur, bewind.

[290] brueder: er staat in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[291] met moede werm: met een heftig genoegen.

[292] Luevene: er staat in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[293] bezuech: onderzoek, een enquęte

[294] sporkille: februari.

[295] schiltbortege: door zijn geboorte gerechtigd om een schild te dragen of te voeren; van ridderlijke, addelijke afkomst.

[296] aen die panne: gevangen.

[297] en: je zou hier een nasaalstreep verwachten, maar er staat er geen.

[298] Ruste te vuedene: rust te geven.  Er staat bij vuedene in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[299] prejudicie: vooroordeel.

[300] vervueren: er staat in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[301] op haer lijf: op straffe des doods.

[302] verantwerdenen: beklaagden, gedaagden.

[303] baersculdich: kennelijk schuldig, als schuldige erkend.  Tegenwoordig: schuldig bij verstek.  

[304] blive: hier zou een nasaalstreep op de e moeten staan.

[305] Ongheveedt: niet als vijand behandeld.

[306] wechdraghens: eenmaal te betalen, aan kapitaal.

[307] Trecken ende restringeren: uittrekken en beperken.

[308] Van yeghelijcs officien: van zulke ambten.

[309] Raesliede: lees raetsliede.

[310] Luevene: er staat in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[311] Sijt<+s>  broeder: kopiistenfoutje.

[312] tgheve_te: lees tgheveerte, naar analogie met meerte op het einde van het volgende vers.

[313] Ende ... lanc: het duurde minstens drie dagen lang.

[314] Ende ... jare: en nu moeten we hier ongetwijfeld van jaartal veranderen.

[315] overlijden: passeren, doorlopen.

[316] verbrieft: ter schrift gesteld.

[317] verlijdden: verklaren.

[318] relatie: aanspraak.

[319] vergrimt: vertoornd.

[320] met groten gheveerte: met groot lawaai.

[321] biden … doe: door de graaf van Sint-Pol heel hoog geacht.

[322] smoets: clitische vorm; moedig.

[323] brueder: er staat in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[324] solaesten: vermaakten, ze hadden pret.

[325] vurste: er staat in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[326] meysenieden: dienstpersoneel, hofhouding, gevolg.  In Brabant: een bepaalde maatschappelijk bevoorrechte stand.

[327] hoersheiden: boosaardigheid, gemene streek.

[328] conspiratien: samenzweerden.

[329] brueder: er staat in superscript een o boven de u.  

[330] Met ... tsijn: met zijn rotte waren ingeschepen.

[331] hier staat een sterretje als verwijzing naar iets dat glosse-gewijs onder kolom a geschreven staat.  Er staat te lezen: ‘Om dat van Assche die heere / Ende Jan sijn soene met snellen keere / Altijt den hertoghe waren ghetrouwe / Moestens zy liden groeten rouwe / Ende oec schaede schande ende achterdeel / Overmits der ghemeynten riveel / die optyt muyten jeghen haeren richten heere / Des sij schande hebben zelen emmermeere. 

[332] ghevuecht: er staat in superscript een o boven de u. Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[333] om allen stoet: aan het hele gevolg, de hele optocht.

[334] brueder: er staat in superscript een o boven de u.  Dit kan een aanduiding zijn dat het om een klinker gaat.

[335] met loezen keere: met hun valse verachtelijke daad.

[336] tbewent: clitische vorm; het bewind.

[337] onderseten: onroerend goed.

[338] renten: bezittingen.

[339] achemant: bevallig.

[340] gheneight: genegen.