Hoofdstuk IX Prenuptialen

9.1 Inleiding

Nadat we uitvoerig in het vorige hoofdstuk de onwettigen hebben besproken, behandelen we in dit hoofdstuk de tweede component van het premaritale gedrag met name de prenuptialen.

Alvorens we de resultaten presenteren voor Deinze gaan we even dieper in op het begrip.  Daarna schetsen we het profiel van zowel de moeder van de prenuptiaal als van haar echtgenoot.  Hun herkomst, beroep, leeftijd en de graad van geletterdheid.

Een prenuptiaal wordt buiten het huwelijk verwekt maar geboren binnen het huwelijk met andere woorden hebben de man en de vrouw hun jawoord gegeven tussen de conceptie en de geboorte.  Het kind wordt geboren als een wettig kind, maar het werd verwekt buiten het huwelijk.  De vergelijking tussen de huwelijksdatum en de geboortedatum was de methode om te achterhalen of een kind al dan niet prenuptiaal was. Wanneer spreken we van een prenuptiaal en wanneer van een te vroeg geboren kind?

Franse historici redeneren dat kinderen geboren binnen de 8^ste maand na het huwelijk ook te vroeggeborenen kunnen zijn.  Anderzijds kunnen kinderen die voor het huwelijk verwekt werden pas in de 9^de maand geboren worden[177].  De minimumbenadering impliceert dus een onderschatting van het aantal prenuptialen. Wij hebben de maximumbenadering gehanteerd; wij rekenen tot de prenuptialen; kinderen tot 8,5 maanden geboren na het huwelijk. 

Of een kind als een onwettige of als een prenuptiaal geboren werd, hing in grote mate af van de relatie tussen de ouders.  Illegitimi die voorkwamen op het einde van de 17^de eeuw en in de eerste helft van de 18^de eeuw waren meestal het resultaat van een vluchtige relatie of een verkrachting.[178]  Meestal ging het over een relatie tussen een kapitaalkrachtige man en een dienstmeid; de kans dat er dan een huwelijk volgde op de zwangerschap was miniem.  De druk van de Kerk en overheid was dan vrij groot zodoende dat ongehuwde moeders gedwongen werden tot een huwelijk met hun verleider.  Op het einde van het Ancien Régime en doorheen de 19^de eeuw gaat het aantal onwettigen toenemen.  Zij waren niet zozeer het gevolg van een flirt maar het resultaat van seksuele betrekkingen tussen sociaal gelijkwaardige partners met een duurzame relatie[179].  Bijvoorbeeld de fabrieksarbeiders te Bezons[180].  Zij konden een huwelijksplechtigheid niet bekostigen en daarom werd een huwelijk pas ingezegend tot drie jaar na het huwelijk.  Een andere verklaring kon zijn dat sommige prenuptialen werden geboren als een onwettige omdat de relatie tussen de ouders was afgesprongen alvorens een huwelijk kon worden ingezegend.  P. Laslett maakte daarrond volgende opmerking:‘…many, perhaps most, bastardies may have occurred because some interruption took place between the initiation of the marriage and the wedding date’[181].  We kunnen uit bovenstaande alinea besluiten dat de grens tussen onwettigen en prenuptialen vrij vaag was.  Deze beide determinanten zijn slechts van elkaar te onderscheiden door het huwelijk.

Werd het huwelijk geprovoceerd door de zwangerschap of was er reeds een stabiele relatie tussen de partners?  Dit was afhankelijk van het aantal maanden dat een prenuptiaal na het huwelijk geboren werd.  Volgens J. Flandrin werd het huwelijk opgedrongen door de zwangerschap als het kind tot drie maanden na het huwelijk geboren werd.  Het meisje merkte dat ze zwanger was en ze had vier tot zeven maand de tijd om haar partner te overtuigen om te trouwen.  Als het kind geboren werd tussen de negen en zes maanden na het huwelijk, dan kan men aannemen dat het niet de zwangerschap was die de huwelijksbelofte provoceerde.  De partners waren reeds verloofd of hadden op zijn minst elkaar beloofd om te trouwen.[182]  J. Flandrin onderscheidde drie types van huwelijken, de geprovoceerde (0-3 maanden), de geavanceerde ( 4-5 maanden) en de geplande huwelijken (6-8 maanden).

P. Laslett onderscheidde ook drie types van huwelijken.  We laten hem eventjes aan het woord: “ the shotgun wedding type, where pregnancy was unintentional and marriage not considered, but forced upon the parties”.  Dit was het type van de geprovoceerde huwelijken, waarbij de prenuptialen geboren werden in de eerste drie maanden na de huwelijksdatum.  “The spouse entrapment type, where one partner, perhaps usually the woman, ensured pregnancy so as to induce the other to marry”.  Dit is een voorbeeld van een geavanceerd huwelijk, de beide partners waren verloofd maar het huwelijk werd vervroegd door de zwangerschap.  De prenuptiaal werd geboren tussen de vierde en vijfde maand na de huwelijksinzegening.  “The fertility testing type”[183] hield in dat de partners verloofd waren en trouwden vόόr er tekenen waren van een zwangerschap.  Deze personen overtraden de algemeen geldende normen en proefden al reeds van de verboden vruchten tijdens de verloving.  Zo’n prenuptialen werden geboren tijdens de zesde en zevende maand na het huwelijk.

We hebben de gegevens van Deinze, voor de 18^de en de 19^de eeuw, ook opgedeeld in bovenstaande categorieën[184].  In de 18^de eeuw kwamen vooral de geprovoceerde huwelijken(17) voor.  De weinige prenuptialen die voorkwamen waren meestal het gevolg van een flirt.  In de 19^de eeuw kregen de geavanceerde huwelijken (17) de bovenhand.  De relaties werden dus stabieler tijdens de 19^de eeuw.  Verloofde koppels genoten van de verboden vruchten vόόr de huwelijksinzegening.  Daarnaast nam de invloed van de Kerk af waardoor de verloofden meer aan premaritale seks deden dan in het verleden.

9.2  De maanden van de prenuptialiteit

Tabel IX.1 Maanden van de prenuptialiteit, in absolute cijfers, Deinze, 1699-1892

9.3  Gemiddelde leeftijd moeders met een prenuptiaal

We hebben de gemiddelde leeftijd van de moeders berekend op basis van het aantal maanden na het huwelijk dat de prenuptiaal geboren werd.  Op deze manier konden we achterhalen of er veel geprovoceerde huwelijken voorkwamen op jonge leeftijd of niet.  Aangezien er slechts 40 huwelijken waren, moesten met dit kleine aantal rekening houden in onze besluitvorming.

Tabel IX 2: De gemiddelde leeftijd moeders met prenuptiaal, Deinze 1807-1892