DEEL II. DE PACHTPOLITIEK VAN HET HOSPITAAL (1573-1700)

HOOFDSTUK II. De Pachtprijzen

II.4 pachtprijzen en de afstand ten opzichte van de stad

In de voorgaande paragrafen gingen we reeds dieper in op de invloed die de aard van de pacht en de vermogensklasse van de pachters had op het niveau van de pachtprijzen. Daarbij gingen we ook dieper in op de procentuele verhouding tussen de verschillende oppervlaktecategorieën pacht, wat ons trouwens ook een beeld gaf van de procentuele verhouding tussen de verschillende vermogensklassen.

In het kader van de voorgaande paragrafen werden er reeds een paar onderzoeksvragen gesteld, waarop we hier een antwoord zullen trachtten te geven. Deze onderzoeksvragen zijn de volgende:

• (1) Was er een verschil in pachtprijs naargelang de pachtgronden dichter of verder van de stad verwijderd lagen?

• (2) Was de oppervlakte van een stuk pacht in de buurt van de stad gemiddeld kleiner dan een stuk pacht dat verder van de stad verwijderd lag? Was er met andere woorden sprake van een versnippering van de pachtgronden in de buurt van de stad, en zo ja, had dat dan ook een invloed op de pachtprijs?

Zoals we reeds eerder hebben gedaan, zullen we ook hier de onderzoeksresultaten voor de periode 1435-1572 en de resultaten voor de periode 1573-1680 met elkaar vergelijken. Net als in de voorgaande paragraaf, baseerden we ons hier voor het onderzoek naar de pachtprijzen in verhouding tot hun afstand ten opzichte van de stad, op de zes steekproeven, die we uit de hospitaalrekeningen hebben genomen en die op min of meer gelijkmatige wijze zijn verdeeld over de periode 1573-1680.[266]

Het is hier niet de bedoeling om tot een gedetailleerde chronologische evolutie van de gemiddelde pachtprijs en de oppervlakte pachtgrond per dorp te komen. Dat zou immers leiden tot het bemoeilijken van de conclusies die uit dit onderzoek moeten worden getrokken. Daarom hebben wij alle dorpen onderverdeeld in een viertal grotere geografische gehelen. Het komt erop neer dat de verschillende dorpen per administratieve omschrijving zijn gegroepeerd: dit wil zeggen de Kasselrij Oudenaarde, de Vrijheid van de stad Oudenaarde[267], het Land van Aalst en een laatste groep ‘Daarbuiten’, die alle dorpen bevat die niet binnen de genoemde administratieve omschrijvingen gelegen waren.[268]

Die onderverdeling kan echter als iets te ruim worden beschouwd, waardoor een aantal belangrijke nuances verloren zouden kunnen gaan. Daarom hebben we de oppervlakte en de pachtprijs der pachtgronden daarnaast ook gegroepeerd naargelang de afstand ten opzichte van de stad. Dat heeft geresulteerd in een systeem van concentrische cirkels met als middelpunt de stad Oudenaarde. De middelste cirkel omvat alle pachtgronden die op minder of precies 1 kilometer van de stad gelegen zijn, de tweede cirkel die tussen 5 en 10 kilometer, de derde cirkel die op 10 tot 15 kilometer van de stad en in de buitenste groep tenslotte alle gronden die op meer dan 15 kilometer van de stad zijn verwijderd. Dit model vertoont grote formele gelijkenissen met het Von Thünenmodel, zij het dan dat de cirkels die hier werden gebruikt heel wat kleiner zijn.[269] Bij het opmaken van de concentrische cirkels hebben we ons gebaseerd op het werk van B.J.P Van Bavel.[270] Hij kon immers vaststellen dat het Von Thünenmodel, dat voornamelijk van toepassing is op de 19^de eeuw, geenszins kan worden toegepast op de stad en haar omgeving in de late Middeleeuwen en het begin van de Nieuwe Tijden.

Binnen het kader van deze paragraaf bekijken we ook of de grootte van de pachtpercelen verschilde naargelang de afstand ten opzichte van de stad Oudenaarde en het hospitaal. Was er met andere woorden sprake van een versnippering van de pachtgronden van het hospitaal in de buurt van de stad? Werden de pachtgronden groter naarmate ze verder van de stad verwijderd lagen?

Dit vormt een vrij belangrijke onderzoeksvraag, aangezien we reeds eerder hebben kunnen aantonen dat de pachtprijs kan verschillen naargelang de vermogensklasse (oppervlaktecategorie) van de pachters.[271] Daarbij kwamen we tot de conclusie dat de grotere pachten/pachters een lagere pachtprijs moesten betalen dan de kleine pachten/pachters. Het is nu de bedoeling van dit onderzoek om een relatie te vinden tussen de pachtprijs van de kleine pachten/pachters versus die van de grote pachten/pachters en de respectievelijke afstand waarop zij gelegen waren ten opzichte van de stad en het hospitaal? Zijn de pachtgronden in de buurt van de stad duurder of goedkoper dan die buiten de stad? En zijn de kleine pachtgronden in de buurt van de stad duurder of goedkoper dan de grote pachtgronden die verder van de stad verwijderd liggen? Op al de vermelde onderzoeksvragen proberen we in de volgende paragrafen een antwoord te geven.

II.4.1 CONCENTRATIE VAN DE VERSCHILLENDE OPPERVLAKTECATEGORIEËN PACHTGRONDEN VAN HET HOSPITAAL

In tabel 19, 20 en 21 wordt de concentratie van de pachtgronden van het hospitaal weergegeven volgens de afstand ten opzichte van de stad, en dit zowel uitgedrukt in kilometer als volgens de administratieve (geografische) omschrijving waartoe de pachtgronden behoren.

Als we deze tabellen op de volgende bladzijden bekijken, valt het op dat er in tegenstelling tot de periode 1435-1572, in de periode 1573-1681 sprake was van een versnippering van de pachtgronden van het hospitaal in de hele kasselrij Oudenaarde en het Land van Aalst, en niet enkel meer binnen een straal van 1 kilometer buiten de stadsmuren.

Tabel 19: Concentratie van de verschillende oppervlaktecategorieën pachtgronden van het hospitaal naargelang hun administratieve omschrijving (1435-1564): procentuele verhouding

Tabel 20: Concentratie van de verschillende oppervlaktecategorieën pachtgronden van het hospitaal naargelang hun administratieve omschrijving (1573-1681): procentuele verhouding