Hoofdstuk 3: De huwelijksstructuur

In dit derde hoofdstuk staat de burgerlijke staat van de trouwers bij de aanvang van het huwelijk centraal. Deze staat bepaalt immers hoe de huwelijksstructuur van de totale huwende populatie eruit zal zien. Daarom concentreren we ons in een eerste deel op de samenstelling van het koppel en hun plaats in de samenleving. Van het percentage weduwnaars en weduwen gaan we na hoelang zij bereid zijn te wachten alvorens opnieuw te huwen. En tot slot linken we de huwelijksstructuur aan de beroepssituatie.

1. Samenstelling van het koppel[32]

a) Eerste huwelijken

Van het totaal aantal huwelijken dat in Heist en Knokke plaatsvond, werd de meerderheid gesloten tussen twee niet eerder gehuwde partners.

Tussen 1781 en 1790 lag het percentage ‘eerste huwelijken’ in Heist op 66,7 %. In Knokke was dat iets minder: 59,4 %. Vanaf dan is er sprake van een lichte, maar continue stijging.

Na 1860 valt er in Heist een lichte daling op te merken. Als gevolg van de economische impasse steeg het aantal celibatairen en verhoogde de huwelijksleeftijd. Vandaar ook dat het aantal eerste huwelijken een daling kende. Knokke had minder te lijden onder deze ‘crisis’. Het percentage eerste huwelijken steeg daar van 75 % naar 78,8 %.

In de laatste periode van 1881 tot 1890 neemt het percentage in Heist met meer dan 10 % toe. In Knokke ondergaat het een kleinere stijging.

Dat deze resultaten niet uitzonderlijk waren, bewees de studie van F. Van Poppel voor Nederland. In zijn exhaustief onderzoek kwam hij tot de conclusie dat 75 tot 80 % van alle huwelijken verbintenissen waren tussen nooit eerder gehuwden. In 1880-1890 kwam het aandeel van de eerste huwelijken op een nog hoger niveau (85,26 %) uit. Dit niveau bleef doorheen de eerste helft van de 20^ste eeuw gehandhaafd, nl. tussen 80 en 85 %. [33] Volgens C. Vandenbroeke lieten zich globaal genomen steeds 85 tot zelfs 90 % van de mannen en vrouwen in de echt verbinden.[34]

b) Hertrouwers

In de groep van de hertrouwers valt het grotere aantal weduwnaars op die hertrouwden met een ‘fris groen blaadje’. Op het einde van de 18^de eeuw was hun aandeel behoorlijk hoog, in Heist zelfs tot 27,4 %.

In de periode 1811-1820 bleek het percentage in Heist meer dan 10 % gedaald. Knokke hield een status-quo op 17, 2 %.

In 1841-1850 zakte het percentage hertrouwde weduwnaars in beide gemeenten. In de periode daarop bleef Knokke dalen, maar in Heist was er opnieuw een lichte stijging waarneembaar.

Naar het einde van de 19^de eeuw toe daalde het aantal huwelijken tussen weduwnaars en ongehuwde vrouwen met 4 tot 6 %. Dit percentage werd gecompenseerd door het stijgend aantal eerste huwelijken tussen 1880 en 1890.

Huwelijken van weduwen met ‘jonkmannen’ kenden een behoorlijk aandeel. Doorheen de 19^de eeuw daalde het percentage in Heist van 16,7 naar 10,3 %. Het aantal weduwen dat trouwde met een ongehuwde man viel in Knokke terug van 15,6 naar 8,2 %. Er was sprake van een continue daling, maar toch was deze combinatie redelijk populair in Knokke en Heist. Dit is nogal uitzonderlijk. Doorgaans immers bekleedden weduwen een ondergeschikte positie op de huwelijksmarkt, waardoor ze minder kans kregen tot hertrouwen. Vaak werden ze door de maatschappij beschouwd als een ‘afgelekt broôken’.[35] Meestal maakten alleen rijke weduwen kans op een tweede huwelijk.

Tot slot hebben we in de groep van de hertrouwers, de huwelijken tussen weduwnaars en weduwen. Deze nemen een beperkt aandeel in van 0 tot 4,4 % in Heist. Ook in Knokke werden deze cijfers behaald, behalve in de periodes 1781-1790 en 1881-1890. Daar stijgt het percentage boven 7 %. Volgens C. Vandenbroeke waren 3 à 5 % van alle gesloten verbintenissen zuivere tweede huwelijken.[36]

c) Echtscheidingen

In de onderzochte periodes werd geen enkele melding gemaakt van echtscheidingen.

Hierna worden de grafieken voorgesteld waarin het aandeel van de verschillende soorten huwelijksstructuren tot uiting komt.

Huwelijksstructuur 1781-1790 Heist

Huwelijksstructuur 1781-1790 Knokke

Huwelijksstructuur 1811-1820 Heist

Huwelijksstructuur 1811-1820 Knokke

Huwelijksstructuur 1841-1850 Heist

Huwelijksstructuur 1841-1850 Knokke

Huwelijksstructuur 1861-1870 Heist

Huwelijksstructuur 1861-1870 Knokke

Huwelijksstructuur 1881-1890 Heist

Huwelijksstructuur 1881-1890 Knokke

2. Duur van het weduwschap

Vanaf 1805 vermelden de huwelijksakten tevens de overlijdensdatum van de vorige partner. Aan de hand van deze gegevens kunnen we het interval berekenen tussen het verlies van de voormalige partner en het tijdstip van een nieuwe huwelijkssluiting.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de wachttijden in Heist van respectievelijk 44 weduwnaars en 61 weduwen vanaf 1811. De gegevens zijn uitgedrukt in jaren.

Duur van het weduwschap 1811-1890 in HEIST

De cijfers tonen aan dat weduwnaars over het algemeen sneller hertrouwden dan weduwen. De meesten hertrouwden binnen het jaar. Een deel van de weduwen met trouwplannen wachtte liever wat langer dan 1 jaar, maar huwde toch binnen de twee jaar.

Onderstaande tabel geeft een overzicht van de wachttijden in Knokke van respectievelijk 54 weduwnaars en 50 weduwen vanaf 1811. De gegevens zijn uitgedrukt in jaren.

Duur van het weduwschap 1811-1890 in KNOKKE