Daar komt de bruid…De nuptialiteit van Heist en Knokke 1700-1900. (Miet Desender)

 

home lijst scripties inhoud vorige volgende  

 

Hoofdstuk 2: De huwelijksleeftijd

 

Inzicht krijgen in het huwelijkspatroon betekent o.m. onderzoek doen naar de gebruikelijke huwelijksleeftijd van de partners. Aangezien de huwelijksakten zich hiertoe als geschikte bron lenen, kunnen we de ontwikkeling van de huwelijksleeftijd doorheen de 19de en 20ste eeuw zonder probleem volgen. De huwelijksleeftijd onderzoeken we in een eerste deel van dichterbij door bepaling van de gemiddelde huwelijksleeftijd, de modus en de mediaan. Een duidelijker beeld van de leeftijdssituatie bekomen we via leeftijdsklassen. In een derde deel gaan we in op het leeftijdsverschil tussen de partners. Tot slot bestuderen we de relatie tussen de huwelijksleeftijd en de economische positie van de huwenden.

 

 

1. De berekening van de middenwaarden

Een gegeven dat eigen is aan het verzamelen en het verwerken van de huwelijksleeftijden is het arbeidsintensief karakter. Pas vanaf 1779 wordt er in de parochieregisters melding gemaakt van de leeftijd van de partners. In de huwelijksakten van de Burgerlijke Stand was de leeftijd ook niet altijd klaar en duidelijk omschreven. Vanaf 1830 moesten we ons zelf met behulp van de geboortedatum weten te behelpen. Eens de leeftijd van man en vrouw bekend, konden we beginnen met ‘streepjes zetten’. Alle gegevens van deze verrichting werden in een tabel geplaatst, die een onderverdeling maakt naar de leeftijd, het jaar, het geslacht en de huwelijksstructuur (mannen x vrouwen, mannen x weduwen, weduwnaren x vrouwen, weduwnaren x weduwen). Deze frequentietabellen stelden ons in staat om daaruit de gemiddelde huwelijksleeftijd, de modus en de mediaan te berekenen en dit voor de verschillende types van combinaties.

 

a) Rekenkundig gemiddelde-Mediaan-Modus van de huwelijksleeftijd bij eerste huwelijken

 

We brachten al ter sprake hoe groot de impact was van de economische situatie op de nuptialiteit. Deze theorie kunnen we nu concreet toetsen. We zullen zien dat de ontwikkeling van de huwelijksleeftijd nauw samenhangt met de economische ontwikkeling. Economische groei zorgde voor een daling van de gemiddelde huwelijksleeftijd en bevorderde het aantal huwelijkssluitingen.[21]

 

Omdat we pas leeftijdsaanduidingen hebben vanaf 1779, werken we dus enkel met de steekproeven van na die datum.

 

Voor ons onderzoek schetsten we de evolutie van de gemiddelde leeftijd. Wanneer we de grafiek bekijken, vallen onmiddellijk de hoge gemiddelden op, zowel in Knokke als in Heist. Mannen trouwden voor de eerste maal op een leeftijd van 26 tot 29,5 jaar in Heist. Vrouwen trouwden tussen hun 23,2 en hun 27,2 jaar.

In Knokke varieerde de leeftijd voor mannen van 28 tot zelfs 31,1 jaar. De vrouwen huwden wat vroeger, namelijk tussen 24,3 en 27,6 jaar. Doorgaans werd het huwelijk bij vrouwen 2 à 4 jaar eerder gesloten.

De cijfers maken duidelijk dat er noch in Knokke noch in Heist in de 19de eeuw sprake is geweest van een continue ontwikkeling, gaande in de richting van een vervroeging van de huwelijksleeftijd bij eerste huwelijken.

 

In Heist krijgen we na een hele tijd van lichte daling van de huwelijksleeftijd bij de mannen, plots weer een stijging in de periode 1861-1870. Bij de vrouwen komt er een opstoot in de periode daarvoor van 1811 tot 1820.

De huwelijksleeftijd in Knokke bereikt zijn hoogtepunt in 1841-1860, althans wat de mannen betreft. Bij de vrouwen valt het toppunt al in 1781-1790. Na een korte periode van daling stijgt hun huwelijksleeftijd echter terug in 1861-1870. Ook bij de mannen is het cijfer in die periode erg hoog.

 

 

Evolutie 1781-1890: Gemiddelde Leeftijd - Mediaan - Modus

Heist

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

 

M

V

M

V

M

V

M

V

M

V

Gemiddelde

29,5

25,9

28,6

27,2

27,3

25,8

28,6

25

26

23,2

Mediaan

28

24

27

26,5

27

25

27

24

24

22

Modus

28

21

32

27

27

25

26

21

24

20

 

Knokke

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

 

M

V

M

V

M

V

M

V

M

V

Gemiddelde

29,9

27,6

28

24,3

31,1

26,3

30,7

26,3

28,4

25

Mediaan

26

25

28

24

29

25

29

24

26

24

Modus

23

20

25

23

29

24

25

24

26

26

 

Deze cijfers vormen een bewijs voor het restrictief huwelijkspatroon, dat zowat verspreid is door heel Europa en zeker voor het continent als dominant te betitelen valt. Dit patroon kent naast huwelijksuitstel ook een hoog aantal celibatairen.

Vooral tegen het eind van de 18de eeuw alsook tijdens de eerste helft of driekwart van de 19de eeuw zat de tendens er in om steeds maar later te trouwen. Twee factoren in het bijzonder werkten dit in de hand. Met het verdwijnen van sterftecrisissen (zoals pest) deden er zich minder en minder kansen op de huwelijksmarkt voor. Althans binnen de toenmalige agrarische maatschappij betekende trouwen zowat hetzelfde als de beschikking over, of zijn intrek nemen in een landbouwbedrijf. Hoe men er ook mag over denken, introuwen kwam zelden of niet voor tijdens het Ancien Régime of in de 19de eeuw. Pas wanneer men zich autonoom kon vestigen en zelf de kost verdienen, werd aan trouwen gedacht.
 

 

 

Dat van uitstel wel eens afstel kon komen, bewijzen op hun beurt de overtalrijke jongmans en oude jonge dochters die zo’n typische verschijning uitmaken in de 19de eeuw. Omstreeks 1850-1870 bleven zowat een kwart tot een derde van de mannen en de vrouwen in het Vlaamse land ongehuwd.[22]

 

Een tweede berekening die we kunnen maken aan de hand van de leeftijden is het bepalen van de mediaan. Deze meter komt immers tegemoet aan de onvolkomenheden van het rekenkundig gemiddelde. Ook als is het gemiddelde de bekendste waarde, toch vertoont ze een aantal gebreken. De bepaling van de gemiddelde leeftijd onderging immers sterk de invloed van de extreme waarden: met name de oudste en de jongste leeftijd in de frequentietabel. De mediaan gaat aan dit euvel voorbij en heeft enkel oog voor de middenste waarde: met name de leeftijd waarop de ‘middelste’ man of vrouw huwt.[23]

 

De tabel toont duidelijk aan dat de mediaan doorgaans lager ligt dan de gemiddelde leeftijd. Voor mannen is de mediaan van een orde van 28 à 24 jaar in Heist en 29 à 26 jaar in Knokke. Bij vrouwen varieert dit van 26,5 tot 22 jaar in Heist. In Knokke gaat het om 24 en 25 jaar. De mediaan volgt tevens de evolutie die we reeds voor het gemiddelde aanhaalden.

 

De derde en laatste middenwaarde die in aanmerking komt, is de modus. Bedoeld is de leeftijd waarop de meeste huwelijken worden gesloten. Deze waarde is niet onderhevig aan de invloed van extreme cijfers en toont de economische fluctuaties minder goed aan.

 

We moeten echter deze drie berekende middenwaarden met enig voorbehoud interpreteren. Ze kunnen namelijk een misleidend beeld geven. De huwbare leeftijd hangt immers af van het aantal huwbaren die elke generatie op de verschillende leeftijden telde. Jaarlijkse verschillen in de leeftijdsopbouw kunnen dus ook de huwelijksleeftijd beïnvloeden.[24]

 

b) Gemiddelde leeftijd bij andere huwelijksstructuren

 

Analoog naar de berekening van de gemiddelde leeftijd bij eerste huwelijken, onderzochten we de huwelijksleeftijd bij andere huwelijksstructuren.

 

Mannen die in een huwelijk traden met een weduwe, waren gemiddeld 28 à 33,8 jaar in Heist. In Knokke waren ze tussen 26,6 en 34,7 jaar oud. Vrouwen gingen een tweede huwelijksverbintenis aan tussen 33,4 en 41,3 jaar in Heist; in Knokke tussen 36,7 en 43,6 jaar. De gemiddelde huwelijksleeftijd bij tweede huwelijken lag dus in Knokke wat hoger dan in Heist.

 

Evolutie 1781-1890: Gemiddelde Leeftijd

Heist

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

M

V

M

V

M

V

M

V

M

V

Man x Weduwe

28

38,5

30,4

41,3

31,4

33,4

31,8

35,6

33,8

37,6

Weduwnaar x Vrouw

36,6

27,2

48,9

32,4

42,3

28,4

39,4

30,4

41,9

32,1

Weduwnaar x Weduwe

 

 

 

 

78

47

50,4

46,2

57,8

50

 

Knokke

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

M

V

M

V

M

V

M

V

M

V

Man x Weduwe

26,6

39,4

29,4

36,7

33,1

43,6

34,7

41,1

30,1

40,9

Weduwnaar x Vrouw

40

24

42,8

27

42

35,8

43,3

32,2

41

30,6

Weduwnaar x Weduwe

40,4

47

32

50

48

46

44

37

50,5

44,1

 

Weduwnaars trouwden bij voorkeur een jongere vrouw. De gemiddelde leeftijd voor weduwnaars varieerde van 36,6 à 48,9 jaar in Heist, tot 40 à 43,4 jaar in Knokke. Hun jongere bruid was tussen de 27,2 en 32,4 jaar in Heist en tussen de 24 en 35,8 jaar in Knokke.

In de huwelijksstructuur ‘weduwnaars en weduwen’ huwden weduwen gemiddeld op een lagere leeftijd dan mannen in Heist. In Knokke was de situatie tot 1820 anders. Daar waren de weduwen van een hogere leeftijd dan de weduwnaars. Vanaf de periode 1841-1850 veranderde dat. De resultaten van de gemiddelde leeftijd bij deze combinatie moeten we echter wel met een korreltje zout nemen. De structuur weduwnaar-weduwe komt immers zelden voor in de genomen steekproeven.

In Heist komt dit pas voor in 1845 en dat is dan ook de enige in de periode 1841-1850. Van 1861 tot 1870 gaat het om slechts 5 huwelijken. En in de periode 1881-1890 vinden we er vier. Ook in Knokke is deze structuur niet frequent aanwezig. Van 1781 tot 1790 zijn er slechts vijf koppels waarvan de partners beiden aan hun tweede huwelijk toe zijn. In de periode van 1811-1820 zijn dat er maar twee. In de periodes 1841-1850 en 1861-1870 is er telkens maar één huwelijk met de combinatie weduwnaar-weduwe. In de laatste periode van 1881-1890 gaat het toch om acht huwelijken, wat een absoluut record is.

 

 

Verhouding totaal aantal huwelijken - aantal zuivere tweede huwelijken

Heist

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

aantal

WxW

aantal

WxW

aantal

WxW

aantal

WXW

aantal

WxW

33

0

42

0

81

1

113

5

185

4

 

Knokke

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

aantal

WxW

aantal

WxW

aantal

WxW

aantal

WXW

aantal

WxW

63

5

64

2

92

1

99

1

110

8

 

2. Leeftijdsklassen[25]

 

Om een duidelijker beeld te krijgen van de leeftijdsstructuur groepeerden we de leeftijden in vijfjaarlijkse leeftijdsklassen. Het procentueel aandeel van iedere klasse hebben we per huwelijksstructuur en per periode samengevat in een tabel.

 

Leeftijdsklassen: Mannen x Vrouwen per periode (%)

Heist

1781-1791

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

M %

V %

M %

V %

M %

V %

M %

V %

M %

V %

15-19

0

4,8

0

3,6

0

6,3

0

3,7

1,3

16,9

20-24

28,6

47,6

25

39,3

27

35

20,7

48,8

51,3

55,2

25-29

33,3

14,3

35,7

28,6

49,2

36,5

41,5

35,4

32,5

19,5

30-34

14,3

19

28,6

17,9

19

19

23,2

9,8

6,5

5,2

35-39

14,3

0

3,6

3,6

3,2

1,6

9,8

2,4

4,5

1,9

40-44

4,8

9,5

0

7,2

1,6

1,6

2,4

0

0,6

0,6

45-49

4,8

4,8

7,2

0

0

0

2,4

0

3,2

0

50-54

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0,6

55+

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

 

Knokke

1781-1791

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

M %

V %

M %

V %

M %

V %

M %

V %

M %

V %

15-19

0

5,4

0

9,8

0

5,8

0

3,8

0

11,8

20-24

33,3

43,2

19,5

46,3

4,3

39,1

10,4

47,4

27,1

41,2

25-29

25

33,3

53,7

36,6

47,8

30,4

42,9

20,5

48,2

32,9

30-34

16,7

2,7

19,5

7,3

30,4

15,9

26

19,2

8,2

5,9

35-39

19,4

5,4

4,9

0

7,2

8,7

9,1

6,4

9,4

5,9

40-44

2,8

0

0

0

4,3

0

6,5

2,6

2,4

2,4

45-49

0

2,7

0

0

4,3

0

1,3

0

3,5

0

50-54

0

2,7

0

0

1,5

0

3,9

0

1,2

0

55+

2,8

5,4

2,4

0

0

0

0

0

0

0

 

 

Leeftijdsklassen: Mannen x Weduwen per periode (%)

Heist

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

-25

0

0

14,3

0

11,1

11,1

14,3

0

14,3

9,5

25-29

50

0

28,6

0

66,7

0

35,7

21,4

19

4,8

30-34

50

0

28,6

14,3

11,1

44,4

14,3

21,4

28,6

19

35-39

0

100

28,6

28,6

0

11,1

21,4

35,7

19

23,8

40-44

0

0

0

28,6

11,1

0

7,1

14,3

0

23,8

45-49

0

0

0

0

0

11,1

7,1

0

19

14,3

50+

0

0

0

28,6

0

11,1

0

7,1

0

4,8

 

 

Knokke

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

M(%)

W(%)

-25

20

10

0

0

10

0

11,1

0

22,2

0

25-29

60

10

80

0

20

10

22,2

22,2

33,3

11,1

30-34

20

20

0

20

30

10

22,2

11,1

22,2

22,2

35-39

0

0

10

10

20

10

33,3

11,1

11,1

22,2

40-44

0

20

10

20

10

30

0

22,2

11,1

11,1

45-49

0

20

0

10

0

10

0

11,1

0

11,1

50+

0

20

0

40

10

30

11,1

22,2

0

22,2

 

 

Leeftijdsklassen: Weduwnaars x Vrouwen per periode (%)

Heist

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

-25

22,2

66,7

0

14,3

0

25

8,3

33,3

0

28,6

25-29

11,1

11,1

0

14,3

0

37,5

16,7

16,7

28,6

0

30-34

11,1

0

14,3

42,9

25

12,5

25

16,7

0

28,6

35-39

22,2

11,1

14,3

14,3

25

25

0

16,7

28,6

28,6

40-44

11,1

0

28,6

0

12,5

0

16,7

0

0

14,3

45-49

11,1

11,1

0

0

12,5

0

8,3

16,7

14,3

0

50-54

0

0

0

14,3

0

0

16,7

0

14,3

0

55+

11,1

0

42,9

0

25

0

8,3

0

14,3

0

 

Knokke

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

W(%)

V(%)

-25

0

63,6

0

36,4

0

16,7

0

18,2

0

12,5

25-29

18,2

18,2

9,1

36,4

0

8,3

9,1

36,4

0

50

30-34

0

18,2

9,1

9,1

16,7

16,7

18,2

9,1

12,5

25

35-39

27,3

0

54,5

18,2

33,3

16,7

9,1

18,2

37,5

0

40-44

27,3

0

0

0

16,7

25

18,2

0

25

0

45-49

9,1

0

0

0

16,7

8,3

9,1

18,2

12,5

12,5

50-54

18,2

0

9,1

0

8,3

8,3

27,3

0

0

0

55+

0

0

18,2

0

8,3

0

9,1

0

12,5

0

 

 

Leeftijdsklassen: Weduwnaars x Weduwen per periode (%)

Heist

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

-30

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

30-34

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

35-39

0

0

0

0

0

0

0

20

0

0

40-44

0

0

0

0

0

0

20

0

0

25

45-49

0

0

0

0

0

100

40

40

0

25

50-54

0

0

0

0

0

0

0

40

0

25

55-59

0

0

0

0

0

0

20

0

100

25

60+

0

0

0

0

100

0

20

0

0

0

 

 

Knokke

1781-1790

1811-1820

1841-1850

1861-1870

1881-1890

Leeftijdsklass.

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

W(%)

-30

20

0

50

0

0

0

0

0

0

12,5

30-34

20

20

0

0

0

0

0

0

0

0

35-39

0

0

50

0

0

0

0

100

25

12,5

40-44

40

20

0

50

0

0

100

0

12,5

37,5

45-49

0

0

0

0

100

100

0

0

0

0

50-54

0

40

0

0

0

0

0

0

12,5

25

55-59

0

0

0

50

0

0

0

0

50

12,5

60+

20

20

0

0

0

0

0

0

0

0

 

 

Eerste huwelijken

De cijfers tonen aan dat tienerhuwelijken niet zo vaak voorkomen. Pas naar het einde van de 19de eeuw wordt de impact van dit soort huwelijken groter. Vooral vrouwen wagen zich meer aan een huwelijk op zo’n jonge leeftijd. In Heist trouwt 3,6 tot 16,9 % voor de eerste keer op zo’n jonge leeftijd. In Knokke ligt dat percentage zelfs nog iets lager: tussen 3,8 en 11,8 %. Doorheen de onderzochte periode huwen vrouwen vooral tussen 20 en 24 jaar, zowel in Knokke als in Heist. Mannen daarentegen trouwen op een leeftijd van 25 à 29 jaar, vooral in Knokke. In Heist huwen ze wel eens wat vroeger.

Redelijk wat mannen voelen zich in de leeftijdsklasse 30-34 jaar nog geroepen om te trouwen, in tegenstelling tot vrouwen. Tegen 1881-1890 neemt dat aandeel aanzienlijk af. In Heist taant het percentage vrouwen in de leeftijdsklassen 35-39 en 40-44 al vanaf 1861-1870. In Knokke krijgen we eerst met een aanzienlijke stijging te maken die duurt tot in de periode 1861-1870. Pas in de volgende periode daalt het cijfer gevoelig. Hetzelfde is het geval bij de mannen. Het is slechts een beperkt aantal mannen en vrouwen die voor de eerste keer trouwen op een leeftijd van 45 tot 54 jaar. 55-plussers vinden we vooral bij mannen.

 

Niet-eerste huwelijken

Weduwen die voor de tweede maal huwen, vinden we vooral terug in de leeftijdsklassen van 30-34, 35-39 en 40-44 jaar. Ze kiezen hun man meestal uit een jongere leeftijdsklasse, in ons onderzoek de klassen 25-29 en 30-34 jaar. De meerderheid van de weduwnaars trouwt opnieuw tussen 30 en 34 jaar. Als bruid kiezen deze mannen meestal voor een vrouw uit de leeftijdsklassen -25 en 25-29 jaar. Als het voor beide partners om een tweede (of zelfs een derde) huwelijk gaat, is het in Knokke nog wel eens zo dat de vrouw wat ouder is dan haar man. Dat is vooral het geval in de periodes 1781-1790 en 1811-1820. Het gaat echter meestal om leeftijdsgenoten.

 

Het aantal weduwnaars en weduwen per periode en hun specifieke leeftijd beïnvloeden sterk de procentuele verdeling in leeftijdsklassen. De percentages moeten dus met enig voorbehoud worden gehanteerd.

 

3. Leeftijdsverschil

 

De conclusies waarmee we in het vorige punt besloten, diepen we nu verder uit.

 

Leeftijdsverschil volgens huwelijksstructuur per periode

HEIST 1781-1790

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

4

19

4

44,4

0

0

0

0

10-14j jonger

2

9,5

0

0

0

0

0

0

5-9j jonger

2

9,5

0

0

0

0

0

0

1-4j jonger

4

19

1

11,1

0

0

0

0

Zelfde leeftijd

1

4,8

1

11,1

0

0

0

0

1-4j ouder

4

19

2

22,2

0

0

0

0

5-9j ouder

0

0

0

0

1

50

0

0

10-14j ouder

2

9,5

1

11,1

1

50

0

0

Vr>15j ouder

2

9,5

0

0

0

0

0

0

 

KNOKKE 1781-1790

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

4

10,8

6

54,5

0

0

0

0

10-14j jonger

6

16,2

3

27,3

0

0

1

20

5-9j jonger

6

16,2

0

0

0

0

0

0

1-4j jonger

10

27

2

18,2

1

10

0

0

Zelfde leeftijd

2

5,4

0

0

0

0

1

20

1-4j ouder

3

8,1

0

0

1

10

0

0

5-9j ouder

3

8,1

0

0

2

20

1

20

10-14j ouder

0

0

0

0

0

0

1

20

Vr>15j ouder

3

8,1

0

0

6

60

1

20

 

HEIST 1811-1820

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

1

3,6

2

28,6

0

0

0

0

10-14j jonger

2

7,1

2

28,6

0

0

0

0

5-9j jonger

5

17,9

2

28,6

0

0

0

0

1-4j jonger

7

25

0

0

1

14,3

0

0

Zelfde leeftijd

3

10,7

0

0

0

0

0

0

1-4j ouder

5

17,9

1

14,3

0

0

0

0

5-9j ouder

4

14,3

0

0

1

14,3

0

0

10-14j ouder

0

0

0

0

3

42,9

0

0

Vr>15j ouder

1

3,6

0

0

2

28,6

0

0

 

KNOKKE 1811-1820

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

1

2,4

4

36,4

0

0

0

0

10-14j jonger

3

7,3

2

18,2

0

0

0

0

5-9j jonger

14

34,1

4

36,4

0

0

0

0

1-4j jonger

11

26,8

1

9,1

0

0

0

0

Zelfde leeftijd

2

4,9

0

0

0

0

0

0

1-4j ouder

7

17,1

0

0

2

20

1

50

5-9j ouder

2

4,9

0

0

2

20

0

0

10-14j ouder

1

2,4

0

0

2

20

0

0

Vr>15j ouder

0

0

0

0

4

40

1

50

 

HEIST 1841-1850

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

1

1,6

3

37,5

1

10

1

100

10-14j jonger

3

4,8

1

12,5

0

0

0

0

5-9j jonger

13

20,6

4

50

2

20

0

0

1-4j jonger

21

33,3

0

0

0

0

0

0

Zelfde leeftijd

3

4,8

0

0

0

0

0

0

1-4j ouder

12

19

0

0

1

10

0

0

5-9j ouder

9

14,3

0

0

5

50

0

0

10-14j ouder

1

1,6

0

0

0

0

0

0

Vr>15j ouder

0

0

0

0

1

10

0

0

 

KNOKKE 1841-1850

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

5

7,2

2

16,7

0

0

0

0

10-14j jonger

6

8,7

2

16,7

0

0

0

0

5-9j jonger

21

30,4

4

33,3

1

10

0

0

1-4j jonger

23

33,3

2

16,7

1

10

1

100

Zelfde leeftijd

3

4,3

0

0

0

0

0

0

1-4j ouder

7

10,1

1

8,3

3

30

0

0

5-9j ouder

3

4,3

1

8,3

1

10

0

0

10-14j ouder

1

1,4

0

0

0

0

0

0

Vr>15j ouder

0

0

0

0

4

40

0

0

 

HEIST 1861-1870

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

5

6,1

4

33,3

0

0

1

20

10-14j jonger

8

9,75

2

16,7

0

0

0

0

5-9j jonger

19

23,2

3

25

1

7,1

1

20

1-4j jonger

20

24,4

1

8,3

2

14,3

1

20

Zelfde leeftijd

6

7,3

0

0

1

7,1

0

0

1-4j ouder

18

22

0

0

1

7,1

2

40

5-9j ouder

6

7,3

2

16,7

5

35,7

0

0

10-14j ouder

0

0

0

0

1

7,1

0

0

Vr>15j ouder

0

0

0

0

3

21,4

0

0

 

KNOKKE 1861-1870

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

4

5,2

5

45,5

0

0

0

0

10-14j jonger

8

10,4

1

9,1

0

0

0

0

5-9j jonger

25

32,5

2

18,2

3

15

1

100

1-4j jonger

17

22,1

1

9,1

4

20

0

0

Zelfde leeftijd

3

3,9

0

0

0

0

0

0

1-4j ouder

16

20,8

2

18,2

7

35

0

0

5-9j ouder

3

3,9

0

0

1

5

0

0

10-14j ouder

0

0

0

0

3

15

0

0

Vr>15j ouder

1

1,3

0

0

2

10

0

0

 

HEIST 1881-1890

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

5

3,2

3

42,8

0

0

1

25

10-14j jonger

8

5,2

0

0

0

0

0

0

5-9j jonger

28

18,2

2

28,6

3

15

2

50

1-4j jonger

67

43,5

1

14,3

4

20

0

0

Zelfde leeftijd

14

9,1

0

0

0

0

0

0

1-4j ouder

25

16,2

1

14,3

6

30

1

25

5-9j ouder

6

3,9

0

0

2

10

0

0

10-14j ouder

1

0,65

0

0

2

10

0

0

Vr>15j ouder

0

0

0

0

3

15

0

0

 

 

KNOKKE 1881-1890

Huwelijks-structuur

Man x Vrouw

Weduwnaar x Vrouw

Man x Weduwe

Weduwnaar x Weduwe

Leeftijd

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Abs n

%

Vr>15j jonger

5

6

1

12,5

0

0

3

37,5

10-14j jonger

9

10,7

4

50

0

0

0

0

5-9j jonger

19

22,6

3

37,5

1

11,1

0

0

1-4j jonger

23

27,4

0

0

0

0

2

25

Zelfde leeftijd

7

8,3

0

0

0

0

1

12,5

1-4j ouder

12

14,3

0

0

4

44,4

0

0

5-9j ouder

5

6

0

0

0

0

0

0

10-14j ouder

3

3,6

0

0

1

11,1

1

12,5

Vr>15j ouder

1

1,2

0

0

3

33,3

1

12,5

 

Bij eerste huwelijken uit de onderzochte periode van 1781 tot 1890 is de meerderheid van de vrouwen 1 tot 4 jaar jonger dan hun man. Op de tweede plaats staan huwelijken van vrouwen die 5 tot 9 jaar jonger zijn dan hun man. Hun procentuele aandeel stijgt naar het einde van de 19de eeuw toe.

 

Bekijken we het totaal, dan zien we dat tussen 1781 en 1890 de grootste groep trouwt met een leeftijdsgenoot.[26] Huwelijken waarbij de man 1 tot 4 jaar ouder is, dezelfde leeftijd heeft of 1 tot 4 jaar jonger is, komen voor in 47,25% van de gevallen in Knokke tot zelfs 60,3 % in Heist.

Over de leeftijd van man en vrouw doet men o.m. in de literatuur z’n zegje: “Gelijk goed, gelijk bloed, gelijke jaren, zijn de beste paren ” en “Jong met jong en oud met oud, dient het best te zijn getrouwd ”.[27] Kwalitatieve bronnen brengen m.a.w. de bevestiging van wat de harde cijfertaal ons weet te vertellen.

 

Huwelijken van weduwnaars met nooit eerder gehuwde vrouwen tonen een groot leeftijdsverschil aan tussen de partners. Een weduwnaar huwde bij voorkeur een jongere vrouw. In Heist trouwde de weduwnaar tussen 1781 en 1890 in 74,42 % van de gevallen met een vrouw die vijf jaar jonger was en meer. In Knokke was dat maar liefst 81,1 %. Grote leeftijdsverschillen waren nochtans onderhevig aan veel kritiek. “Jong bij oud, is heet bij koud ” en “Die een jong wijf heeft en een oud huis, heeft werk genoeg ” zijn maar enkele van de zegswijzen die dit feit illustreren. Weduwnaars trokken zich weinig aan van deze reacties. Integendeel, ‘als oude bokken die nog een groen blaadje lustten’ beheersten zij de huwelijksmarkt.

 

Ook weduwen vertoonden een eigen huwelijksgedrag. Tussen 1781 en 1890 huwde 53,6 % (in Heist) tot 55,4 % (in Knokke) van de weduwen met een jongere man (5 jaar en meer). Een partner van dezelfde leeftijd werd gekozen door 28,6 % in Heist en door 39 % in Knokke. Omdat weduwen graag hertrouwden waarschuwde men in de literatuur de jonge vrijer als volgt: “Wacht u voor weduwen, want die hebben u gauw aan ’t lijntje”.[28]

 

Door het beperkt aantal weduwnaars en weduwen dat we tegenkwamen, kunnen we eigenlijk niets besluiten over het leeftijdsverschil tussen deze partners. Er is in dit geval niet echt sprake van continuïteit, enkel van sterke schommelingen al naargelang de uitgekozen periode.

 

4. Leeftijd en beroep[29]

 

De studie naar de huwelijksleeftijd ronden we af door de huwelijksleeftijd te linken aan de beroepsklasse. Van de zelfstandigen, de loonarbeiders en de passieven groepeerden we het cijfermateriaal per beroepssector in een tabel. Beroepsvermeldingen komen echter pas voor vanaf begin 19de eeuw. We beginnen dus ons onderzoek met de periode 1811-1820.

 

a) Zelfstandigen

 

Relatie huwelijksleeftijd - Beroep zelfstandigen (1811-1890) in HEIST

 

Landbouw

Handel

Ambacht

Visse-rij

Vrije Beroepen

Huwelijks-leeftijd

M %

V %

M %

V %

M %

V %

M %

M %

V %

15-19 jaar

0

0

0

0

0

0

0,7

0

0

20-24 jaar

12,5

40

12,5

5,6

37,2

66,7

47

0

100

25-29 jaar

28,1

13,3

25

5,6

33,3

6,7

31,7

60

0

30-34 jaar

25

13,3

12,5

33,3

12,8

13,3

10,3

40

0

35-39 jaar

21,9

13,3

12,5

22,2

6,4

6,7

2,8

0

0

40-44 jaar

6,25

20

0

11,1

1,3

6,7

0,7

0

0

45-49 jaar

3,125

0

25

16,7

7,7

0

2,8

0

0

50-54 jaar

0

0

0

5,6

0

0

1,4

0

0

55-59 jaar

0

0

12,5

0

0

0

1,4

0

0

60+

3,125

0

0

0

1,3

0

1,4

0

0

 

Zelfstandige landbouwers huwden het meest tussen 25 en 39 jaar. De vrouwen in deze beroepssector traden meestal tussen 20 en 24 jaar in het huwelijk. Vaak was het zo dat de landbouwer wachtte tot zijn ouders het bedrijf aan hem overlieten. Ofwel ging men eerst als landbouwersknecht werken om voldoende geld bijeen te krijgen en om een eigen landbouwbedrijf te kopen.[30]

 

Wat de handelssector betreft, blijken het voornamelijk vrouwen te zijn geweest die hun beroep in die branche zochten. De meesten trouwden tussen 30 en 39 jaar. De weinige mannen in Heist die in de handel werkten, trouwden vooral tussen 20 en 39 jaar.

 

In de sector der ambachten lag de huwelijksleeftijd zowel voor mannen als voor vrouwen voornamelijk tussen 20 en 29 jaar. Van tienerhuwelijken is ook hier geen sprake.

 

De vissers, per definitie een mannelijk beroep, trouwden vooral in de klassen van 20-24 en 25-29 jaar. Op latere leeftijd zijn er echter ook nog heel wat huwelijken afgesloten. Het is de enige ‘zelfstandige’ beroepstak in Heist waar toch enkele tienerhuwelijken werden afgesloten.

 

De weinige mannen die een vrij beroep uitoefenden trouwden vooral tussen 25 en 29 jaar. Geen enkele vrouw bleek in deze categorie werkzaam.

 

Relatie huwelijksleeftijd - Beroep Zelfstandigen (1811-1890) in KNOKKE

 

Landbouw

Handel