II. Nuptialiteitsonderzoek in Izegem

10.Ritme van de huwelijkssluiting

“De dag van je leven”. Zo beschrijven veel mensen hun huwelijksdag. Het is een moment van opperste geluk. Een dag waarop alles mag en alles kan. Een volksfeest, waarbij men ziet en gezien kan worden. Een feest waarop champagne vloeit bij liters, rijkelijk gedineerd wordt en waarbij tot in de vroege uurtjes wordt gedanst. Alles moet perfect zijn, dus ook het moment waarop men huwt. Maar wat bepaalt nu precies dat geschikte moment?

Vandaag de dag kiezen jonge geliefden ervoor om op een mooie zomerse dag te trouwen[151]. Een stralend zonnetje zorgt voor blije mensen, mooie huwelijksfoto’s, veel plezier, … kortom een geslaagd feest. Bij voorkeur trouwt men op vrijdag of zaterdag. Op die manier kan men lekker lang door feesten zonder zich zorgen te maken over “the day after”. ‘s Zondags kan men dan voldoende recupereren om een nieuwe werkweek in te zetten[152].

Sommigen laten de dag van hun leven zelfs bepalen door beschikbaarheid van de gewenste feestzaal. Echt niets mag aan het toeval overgelaten worden, het moet een onvergetelijke dag worden. Het kiezen van de dag van de waarheid gaat dus niet over één nachtje ijs.

In de vorige eeuwen werd het “moment suprême” ook al door allerhande zaken bepaald. Zowel de keuze van een geschikt uur, een gepaste dag als een passende maand werden hier onderzocht en verklaard. Het zal duidelijk worden dat de beroepsuitoefening hier aan de basis lag. Een sectoriele opdeling is dan ook wenselijk om een beter en duidelijker inzicht te krijgen in het ritme van de huwelijkssluiting.

10.1.Uurschommelingen

In een eerste onderzoek naar het ritme van huwelijkssluiting zullen we pogen om een regelmaat te vinden in het uur van het huwelijk. Merken we topmomenten op? Blijven die piekuren dezelfde of veranderen ze doorheen de tijd?

Dankzij ons bronnenmateriaal, kunnen we ons een beeld scheppen van het moment waarop men huwde in de 19° eeuw. De parochieregisters geven het uur echter niet prijs, waardoor we ons hier moeten beperken tot de periodes 1810 – 1819 en 1840 – 1849.

Tabel 40: Uur van het huwelijk in Izegem (in procent).

Bron: eigen berekeningen op basis van de huwelijksregisters van Izegem, 1810-1819 en 1840-1849.

In beide onderzochte fases merken we dat de helft van de koppels ervoor kiest om tussen 16 uur en 18 uur te huwen. En waar we in de eerste periode reeds een toename zien vanaf 15 uur, merken we voor de tweede periode vooral een concentratie rond 17 uur.

De late namiddag blijkt dus een erg populair moment te zijn geweest. Mogelijks kunnen we hieruit afleiden dat sommigen eerst nog wat gingen werken vooraleer ze hun zondagskleren aantrokken om te trouwen. Daarna konden ze hun huwelijk nog kerkelijk laten inzegenen.

Een tweede piekje valt te ontdekken in de voormiddag. In de periode 1810 – 19 koos ongeveer 20% ervoor om 9 uur of 10 uur te trouwen. In de volgende fase merken we een opsplitsing van dit topmoment. Enerzijds stellen we een vervroeging van de huwelijkssluiting vast; 8,4% van de bevolking koos ervoor om reeds om 7 uur te huwen. Anderzijds kunnen we ook een verlating constateren. Maar liefst 13,8% had 11 uur als uitverkoren moment aangeduid. Vlak voor het middagmaal werden eerst de formaliteiten geregeld.

Van 12 uur tot en met 14 uur, en zelfs 15 uur, wat de tweede fase betreft, werd zelden tot nooit gehuwd. Toen werd het middagmaal genuttigd. Daarna moest men eerst de spijzen nog wat laten zakken.

Ook vanaf 19 uur werd nog zelden een huwelijk afgesloten. In de periode 1810 – 1819 merken we wel nog een enkeling die pas om 22 uur en zelfs om 23 uur huwt. Maar dat is niet meer dan de spreekwoordelijke uitzondering. We veronderstellen dat het hier over ongewone procedures ging.

Om ons cijfermateriaal nog wat meer bijklank te bezorgen, vergeleken we onze onderzoeksresultaten met die van Lebbeke[153].

Grafiek 3: Uurschommelingen in Lebbeke en Izegem.

Bron: N. Huys, Trouwen in Lebbeke, p.130 en eigen berekeningen op basis van de huwelijksregisters van Izegem, 1840-1849.

In de periode 1840 – 1849 stellen we vast dat de vroege namiddag tussen 14 uur en 16 uur erg goed scoort bij Lebbeke. Zo’n 45% van de bevolking trouwt dan. Voor Izegem merken we een soortgelijke curve met dien verstande dat de volledige beweging zich twee uur verlaat. De piek werd in Lebbeke om 15 uur bereikt en in Izegem slechts om 17 uur.

Ook in de voormiddag stellen we vast dat de top zich in Lebbeke wat eerder voordoet. De grafiek bereikt immers reeds een piek om 10 uur, terwijl het in Izegem wachten is tot 11 uur. De auteur verklaarde dat 10 uur een geliefd uur was onder de vrije beroepen[154]. Een grote aanwezigheid van een bepaalde beroepsgroep kan inderdaad de globale curve beïnvloeden. Daarom leek het ons opportuun om de keuze van het huwelijksuur te koppelen aan de beroepen. Hiermee pogen we een verklaring te vinden voor het al dan niet populair zijn van bepaalde momenten op een dag.

We hanteerden opnieuw onze zelfde beroepsindeling. Dit zorgt voor een goede uniformiteit en duidelijkheid.

Grafiek 4: Uurschommelingen per beroepsgroep in Izegem.

Bron: eigen berekeningen op basis van de huwelijksregisters van Izegem, 1840-1849.

De absolute piek is 17 uur. Bijna elke beroepsgroep bereikt dan haar top. De vrije beroepen vormen hierop een uitzondering. Zij bereiken pas om 18 uur hun top.  Zeventien uur is inderdaad voor elke beroepsgroep erg populair. Toch kunnen we nog verschillen ontwaren. De piek reikt voor spinsters en wevers, zelfstandige landbouwers en landarbeiders net niet aan 30%. De ambachtslui halen amper 20%.

Deze eerste drie categorieën vertonen dan ook het meest uitgesproken verloop. Een verloop dat voor alle drie erg gelijklopend is.

Zoals gezegd is het trouwuur bij uitstek 17 uur. Een tweede top is 11 uur. Zo’n 15% van de loonafhankelijken (wevers en landarbeiders) huwt op dat uur. De zelfstandige boeren kozen er veel eerder voor om reeds om 7 uur in het huwelijksbootje te treden. Maar voor alle drie geldt dat de late middag het populairst is. Een 60% van hen huwde tussen 16 uur en 18 uur.

De ambachtslui huwden net als bijna alle anderen voornamelijk om 17 uur. De curve is echter veel minder scherp. Het aantal ambachtslieden dat om 16 uur en om 18 uur huwde was namelijk haast even hoog. Rond 11 uur beloofde zo’n 15% van de ambachtslui zijn eeuwige trouw. Opmerkelijk is dat de omliggende uren erg zwak scoren. Tien uur haalt net 4% en 12 uur amper 1%.

Een derde topje kunnen we terugvinden rond 7 uur. 10% van de ambachtslieden had toen reeds “ja” gezegd.

De vrije beroepen wijken blijkbaar nog het meest van het algemeen stramien af. Als piekmoment noteren we hier niet 17 uur maar 18 uur. Bijna 20% van de mensen tewerkgesteld in een vrij beroep huwden op dat uur. Het waren blijkbaar “laat trouwers”. Maar liefst 30% van hen huwde om 18 uur of later. In alle andere groepen bedroeg dit procent nauwelijks twintig.

Anderzijds waren zij met een vrij beroep ook vroege vogels. Méér dan 25% van hen huwde voor de klok negen uur sloeg. Enkel de zelfstandige landbouwers vertoonden een enigszins gelijkaardig ochtendhuwelijk.

Net als bij deze zelfstandige boeren, merken we ook bij de vrije beroepen een erg kleine piek om elf uur. In tegenstelling met de loonafhankelijken kozen de zelfstandigen er blijkbaar minder voor om 11 uur te trouwen.

Samengevat komt het hierop neer. Het favoriete uur om te huwen was 17 uur. Vanaf 16 uur merken we reeds een enorme toename van het aantal huwelijken. Zij die een vrij beroep uitoefenden huwden vooral vanaf 17 uur en het liefst om 18 uur.

In de voormiddag kozen de loonafhankelijken er voor om rond 11 uur te trouwen. De zelfstandigen hadden eerder de neiging om vroeger in de morgen, om 7 uur en om 8 uur te trouwen.

Tussen 12 uur en 15 uur trouwen, gebeurde erg zelden. Ook voor 6 uur, om 9 uur en na 19 uur werden maar weinig huwelijken gesloten.

Het huwelijksuur was niet enkel beroepsgebonden. We merken ook een verschuiving per seizoen. Om dit te onderzoeken keken we naar het uur van de huwelijkssluiting per maand.

Tabel 41: Uurschommelingen en maand van het huwelijk in Izegem.