Burgers, boeren en soldaten. Militaire lasten in de twee steden en het Land van Aalst 1621-1648. (Tom Boterbergh)

Zoals we reeds gezegd hebben op het einde van het vorig hoofdstuk waren de bedes en de inkwartieringen niet de enige vorm van extra lasten die de lokale bevolking te verduren kreeg. Men had verschillende producten die aan de soldaten dienden geleverd te worden, zoals voedsel, kaarsen, hout en dergelijke. Daarnaast had men ook heel onregelmatige lasten. Dit zijn onder meer het leveren van weerbare mannen (keurlingen), het leveren van wagens om vanalles en nog wat te transporteren, het onderhouden van zieken en krijgsgevangenen,…

We hebben dit hoofdstuk als volgt ingedeeld: eerst zullen we iets zeggen over de keurlingen, omdat dit veel ter sprake kwam op de vergaderingen van het landscollege, en omdat dit onderdeel van de oorlog in de nieuwe tijden tot op heden veel te weinig in het historisch onderzoek belicht is geweest en nog is. Het volgende punt is het leveren van wagens, waarover hetzelfde kan gezegd worden. Deze twee waren onregelmatige opeisingen, en dienden vrijwel altijd snel opgevolgd te worden, omdat er anders represailles zouden kunnen komen in de zin van meer troepen voor het wintergarnizoen of andere. Het derde punt van dit hoofdstuk zal handelen over de ontvangst en behandeling van de zieke en gewonde soldaten en het vierde over de ontvangst en het lot van krijgsgevangenen. In het vijfde punt tenslotte zal iets meer gezegd worden over de passages en repassages van troepen en het leveren van bepaalde producten aan soldaten op doortocht. Maar zoals gezegd beginnen we met de levering van keurlingen ofte weerbare mannen.

Het zenden van keurlingen of weerbare mannen was een niet onaanzienlijke, doch wel een onregelmatige last. H. van Houtte beschouwt dit als één van de specifieke lasten die het platteland in oorlogstijd te dragen had. Van oudsher brachten de plattelandsdistricten kleine milities op de been, om zich te beschermen tegen rondtrekkende vagebonden, gedeserteerde soldaten en ander gespuis. Deze keurlingen, over het algemeen tussen de twintig en vijftig, maar soms ook tussen zestien en zestig jaar oud, werden volgens deze auteur vooral ingeschakeld in de wacht langs de rivieren, die tot dit doel in verschillende sectoren verdeeld waren. Daarnaast werden ze vooral ingeschakeld in het bewaken van bepaalde plaatsen,

terwijl de soldaten op dat moment aan het front streden.[356] Wij hebben dit uitgebreid onderzocht voor onze regio. Om dit enigszins handig over te brengen, hebben we geopteerd voor een weergave in tabelvorm, die we dan zullen bespreken. Onderstaande tabel is als volgt ingedeeld: de data zijn deze van de vergaderingen van het landscollege, waar de verzoekschriften van de desbetreffende personen tot leveren van X aantal keurlingen voorgelegd werden en men een besluit nam. De tweede kolom vermeldt welke personen om deze last vroegen, terwijl in de derde kolom het aantal gevraagde mannen vermeld wordt. Wanneer tussen haakjes Vlaanderen wordt vermeld, dan betekent het dat dit aantal gold voor heel het graafschap Vlaanderen. Het landscollege aanvaardde al dan niet deze eis en besliste hoeveel mannen ze uitzond (kolommen vier en vijf). In de meeste gevallen gebeurden deze leveringen volgens het transport. De zesde en zevende kolom verhalen waar deze mannen naartoe gestuurd werden met hun loon per dag of per maand. Het leeuwendeel van de informatie van deze tabel heb ik alweer gehaald uit de resolutieboeken van het landscollege. Sommige zaken, zoals bijvoorbeeld de gemiddelde diensttijd zijn heel moeilijk te achterhalen, omdat daar slechts sporadisch melding van wordt gemaakt.

De meldingen in onderstaande tabel, werden die in de praktijk wel toegepast? Ook dit aspect is moeilijk te achterhalen, daar doorgaans onmiddellijk op het voorstel van de personen tot het leveren van keurlingen besloten wordt akkoord te gaan of niet, en dan worden de repartitielijsten opgemaakt en aan de verschillende parochies gezonden. Het opmaken van deze lijsten was trouwens ook het werk van de gedeputeerden. Ze bepaalden ieders lastenaandeel (veelal volgens het transport) en maakten deze over aan de parochies, die wel lijsten dienden over te maken met de namen van de mannen die beschikbaar konden gesteld worden om als keurling mee te gaan. We hebben ook onderzocht hoeveel een keurling vergoed werd. Hoe werden ze ingedeeld? Wie betaalde ze? Op al deze vragen heb ik getracht een antwoord te vinden. Maar eerst gaan we over naar de tabel (9):

datum	verzoek van:	verzocht aantal	toegestaan ja/nee	aantal	plaats	vergoeding per man per dag (in schellingen parisis)
eind september 1624	graaf van Coupigny	?	ja	?	Breda	?
oktober 1624	gouverneur van Hulst	?	neen	/	Hulst
22/12/1624	de vorst en de heer Van der Rode	575	ja	575	verspreid over het Land van Waas	?
30/7/1625	graaf van Coupigny	3.500 (Vlaanderen)	neen	/	Voorde en Land van Waas	?
4/6/1631	de vorst	400	ja	400	Aalter	30
19/1/1632	de vorst	200	ja	200	Hulst	?
1/6/1632	de vorst	600	?	600	Hulst	?
2/9/1633	de vorst	600	ja	600	Rupelmonde	20
1/9/1634	graaf van Fontaine	?	ja	200	Zelzate	?
29/5/1635	Raad van Vlaanderen	490	ja	490 of 540?	?	?
27/6/1635	de vorst	?	ja	?	ondermeer Aalst	?
27/6/1635	de vorst	alle lantslieden (naar de schelde)	neen, wel naar Brabant	1200	Brabant	?
begin juli 1635	de vorst	?	ja	?	Hulst	?
8/5/1636	?	?	ja	?	fortificatie van Aalst	24
13/6/1637	Raad van Vlaanderen	419	neen
6/12/1637	kapitein Maliuers	geen	ja	95 + 1 sergeant en 1 alferis	Oostende, daar in garnizoen liggend	?
6/3/1639	Raad van Vlaanderen	4100 (Vlaanderen)	ja	500	rekruten in 5 tertio’s	?
september 1640	Raad van Vlaanderen	4000 (Vlaanderen)	ja	± 2000	overal in Vlaanderen	?
september 1641	graaf van Fontaine	1000	ja	800	dijken in Vlaanderen	?
eind februari 1642	Don Francisco de Melo	300 à 400	ja	eerst 350, later 400	de nieuwe vaart tussen Gent en Brugge bewaken	?
1/4/1642	idem	400	ja	230	Sas van Gent	?
8/1/1643	Don Carlos Guasco	zoveel als in Breda in 1624	ja	?	?	?
7/6/1643	Don Carlos Guasco	3.000 (in Vlaanderen)	ja	343	Zelzate, o.l.v. kap Nieghem	?
7/6/1644	graaf van Isenbourg	1000	ja	1000	Zelzate	10
30/7/1644	graaf van Isenbourg	zoveel mogelijk	ja	1000, mee op zomercampagne	Zelzate en langs de Schelde in het Land van Waas	10
15/5/1645	Raad van Vlaanderen	1900 (Vlaanderen)	ja	220	Ieper, onder het tertio van Maestro de Camp Stoppelaar	?
1/6/1645	markies Castel Rodrigo	1500	ja	1500	Land van Waas	16
6/6/1645	generaal de beck en mark. Castel Rodrigo	helft van de inwoners van de generaliteit	neen
25/6/1645	generaal de Beck	1500 (generaliteit van Aalst en LvD)	ja	1268	Land van Waas; Moerbeke	?
28/6/1645	idem	?	ja	?	Land van Waas	25
26/7/1645	Raad van Vlaanderen	2500 (Vlaanderen)	neen			?
26/9/1645	Mark. Castel Rodrigo	1000	ja	1000	nieuwe vaart tussen Brugge en Gent	?
9/10/1645	generaal de Beck	1000	ja	856	Land van Waas	?
8/11/1645	idem	600	ja	600	Dendermonde	16
8/1, 9/1 en 13/1/1646	graaf van Sint Amour	zoveel mogelijk	ja	200 (uit 14 parochies)	onder graaf van Sint Amour aan de Schelde	?
19/4/1646