“The little ones who have no ancestors who were chiefs. The little ones who have no names coming from their grandfathers, Coming from insignificant places in the world and who now try to go to high places . . . But he does not work and plan at all, the great real one, the great one whose voice is true; He continues as one from one generation to the other in this world, he continues as one who is made to be the highest in rank with his real father.” Extract van een Kwakiut-lied, (Radin, 1953: 262)

     Namen worden geërfd en elke (potlatch )naam is verbonden met een rang (Radin, 1953: 295; Rosman & Rubel, 1971: 135; 1986; 1990). De naam wordt meestal aan de eerstgeborene gegeven, niet noodzakelijk via de mannelijke lijn. Als de eerstgeborene een meisje is dan wordt de rang verondersteld doorgegeven te worden door haar. Zelfs als de eerstgeborene een meisje is, en ze jongere broers heeft, dan blijft ze deze positie behouden en behoudt ze het recht om potlatches te organiseren. Er is een wisselwerking tussen de naam en potlatch, de naam geeft het recht potlatches te organiseren en potlatch bevestigt de waarde van de naam. In deze samenleving hangt identiteit duidelijk samen met de potlatch. Dit systeem van naamgeven verbonden met potlatch lijkt sterk op het adellijk systeem dat we in het Westen kennen. Een naam brengt een verplichting mee: “noblesse oblige” Het lijkt ons een duidelijk voorbeeld van hoe ostentatieve consumptie, hier potlatch, een (sociale) norm is: een bepaalde naam vereist een hoeveelheid ostentatieve consumptie om de ‘waarde’ van deze naam hoog te houden. Tevens dienen we op te merken dat potlatch, zelf de titel mogelijk maakt, het is een dynamische wisselwerking.

     Bij het huwelijk ligt potlatcheveneens aan de basis (Boas , 1966:53; Rosman & Rubel, 1971). Naast potlatch speelt geweld een belangrijke rol. Volgens uitdrukkingen van de Kwakiutls wordt een vrouw “bekomen” door oorlog met een andere stam (Boas, 1966: 54-55; Nielsen, 2001: 149; Radin, 1953: 294; Wolf, 1999: 96). Het ideaal is, volgens de Kwakiutls, als volgt: de chefs en stamleden voeren oorlog met andere stammen om zo hun prinsessen en vrouwen te veroveren. Er is zelfs een legende bij de Kwakiutls die verhaalt hoe een man een prinses bekomt enkel en alleen door te dreigen met een aanval. Bij de huwelijksceremonie werkt dit idee eveneens door, er vindt bijvoorbeeld een soort van schijngevecht plaats tussen de familie van de bruid en de familie van haar toekomstige man.

     Idealiter gebeuren er slechts huwelijken tussen mannen en vrouwen van gelijke rang (Boas , 1966: 53; Nielsen, 2001: 148; Wolf, 1999: 96). Afgevaardigden van de man benaderen de vader van de toekomstige bruid. De vader van de bruid en de afgevaardigden maken dan afspraken. Er moet een hoeveelheid goederen gegeven worden aan de vader van de bruid, een vorm van bruidschat dus. Boven op de afgesproken bruidschat komt nogmaals een hoeveelheid goederen die gegeven moet worden om de bruid “los te maken van de vloer van haar huis”. Bij verzegeling van het huwelijk wordt er dan een potlatch gegeven.[295]  De vader van de bruid geeft aan zijn schoonzoon goederen die vooral als huisraad bedoeld zijn, de waarde hiervan komt ongeveer overeen met de waarde van de bruidschat. Soms geeft de vader van de bruid ook zijn naam en voorrechten aan zijn schoonzoon, meestal wordt deze overdracht uitgesteld tot de geboorte van een kind. Bij de geboorte van een kind vindt de terugbetaling van de bruidschat plaats. De schoonzoon ontvangt naast een heleboel goederen het recht om de titels van zijn kinderen te beheren. De schoonzoon geeft aan zijn schoonvader weer een hoeveelheid goederen in ruil, dit keer is het echter een ongelijke ruil, de schoonvader ontvangt veel minder in waarde dan de schoonzoon. Na het volbrengen van deze terugbetaling wordt het huwelijk beschouwd als geëindigd. Als een vrouw dan verkiest om bij haar man te blijven, dan wordt er gezegd dat ze blijft “voor niets”, en dat wordt beschouwd als onwaardig. Bij een waardig huwelijk, moet er nieuwe vorm van contract gesloten worden. Er zijn dan echter dikwijls minder extravagante betalingen dan bij het eerste contract.[296] Soms wordt de terugbetaling van het huwelijk uitgesteld tot er verscheidene kinderen geboren worden, de kinderen krijgen dan tijdelijk de titels van de grootvader langs moeders zijde. Uitstel van betaling leidt echter regelmatig tot conflicten tussen beide “families”. Na de terugbetaling van het huwelijk kan een vrouw opnieuw uitgehuwelijkt worden aan een andere man. Het huwelijk wordt dus eerder beschouwd als een vorm van sociale mobiliteit dan “gezinsvorming in de klassieke zin” (Boas, 1966: 54-55; Radin, 1953: 295-297; Rosman & Rubel, 1971: 133; Wolf, 1999: 97).[297]

     Zoals af te leiden uit het bovengaande, vereist trouwen enige materiële welstand. ‘Arme’ Kwakiutls trouwden dan ook zonder enige ceremonie of potlatch . Dit werd echter niet getolereerd voor een persoon met een zekere rang (Nielsen, 2001: 150; Wolf, 1999: 96). Potlatch als vorm van ostentatieve consumptie, was als het ware een noodzakelijk bewijs ‘pecuniary reputation’, vooraleer er een huwelijk gesloten werd.

     Samenvattend kunnen we stellen dat potlatch het leven van een individu in de Kwakiutl -samenleving domineerde. Het bepaalde je naam, je identiteit , het was een onderdeel van het huwelijk,… . Bijgevolg wist iedereen door het bijwonen van de potlatches de verscheidene sociale posities binnen de ‘stam’ en tussen ‘de stammen’, namelijk de verscheidene Kwakiutlsubgroepen. In de lijn van wat we reeds schreven over ostentatieve consumptie willen we hier terug wijzen op de rol van de kenmerken zichtbaarheid en herkenbaarheid

1.4 Potlatch en statuscompetitie

“The leading motive of their lives is the limitless pursuit of gaining social prestige and holding on to what has been gained, and the intense feeling of inferiority and shame if even the slightest part of prestige has been lost.” F. Boas (Codere , 1972: 78)

     Eénmaal een jongen een naam verworven heeft, ontvangt hij bij elke potlatch die hij organiseert of waaraan hij deelneemt steeds belangrijkere namen (Boas , 1966: 79, 81; Benedict , 1970: 152-153; Codere , 1972: 64, 71; Rosman & Rubel, 1986: 562). Personen die ietwat aanzien hebben, bezitten verschillende namen. De namen verwijzen niet alleen naar de numaym[298], een vorm van lineage, maar ook naar de rijkdom en het aanzien dat men binnen de stam geniet. Wanneer er een potlatch georganiseerd werd, om welke reden dan ook: huwelijk, uitdaging door een naburig stamhoofd,… , werd deze gelegenheid steeds door de gastheer aangegrepen om zichzelf een nieuwe titel met de daaraan verbonden religieuze, politieke,… voorrechten toe te eigenen. Deze voorrechten zijn te vergelijken met onze adellijke titels, ze zijn overerfbaar. De idee hierachter is dat de drager van zo een titel, een gedeelte van de “grootheid” van zijn voorouders erfde. Het waardig zijn van deze titel moet men bewijzen door op regelmatige tijdstippen rijkdommen en/ of voorrechten uit te delen, het organiseren van potlatches dus. Deze dynamische wisselewerking

     De titels die men bezat bepaalden wie men was in de Kwakiutlcultuur. Slaven was het dan ook verboden een titel te dragen. Het was dan ook de ultieme belediging om iemand een slaaf te noemen (Benedict , 1970: 81, 181).

     Er is dus een vorm van sociale stratificatie verbonden met het eigendomsbezit.[299] De potlatch is duidelijk verbonden met deze vorm van sociale stratificatie (Benedict , 1970; Codere, 1972; Suttles, 1991).[300] Het is echter ambivalent: enerzijds is potlatch een gevolg van sociale stratificatie, anderzijds structureert het mee het sociale leven. Enerzijds geeft een bepaalde rang het recht en de plicht om potlatches te organiseren, anderzijds is de potlatch een manier om een bepaalde rang te verwerven. Belangrijk daarbij is dat er drie niveaus zijn: binnen de ‘familie’, tussen ‘families’ en tussen ‘stammen’.

     Vanuit een ‘functionalistisch’ oogpunt zou men kunnen stellen dat deze stratificatie functioneel is omdat ze zorgt voor een (her)verdeling van de goederen. Dit is echter niet de eigenlijke reden waarom er een adellijk systeem bestaat bij de Kwakiutls . Dit is echter misleidend, niet enkel zijn er aanwijzingen dat er een vorm is van uitbuiting waarbij de top van de Kwakiutlsamenleving systematisch meer ontvangt dan de andere lagen (Ruyle, 1973). Tevens gaat het om een dynamisch systeem, waarbij er regelmatig van positie gewijzigd wordt. In essentie gaat het om een soort competitie .[301]

     De Kwakiutls lijken, volgens Benedict (1970), gefixeerd op het “beschamen” van elkaar. Elk individu wedijvert continu met anderen om hen te overtreffen in het uitdelen van bezit. Van zodra een jongen voor het eerst bezit ontving, haastte hij zich om een andere jongen te kiezen aan wie hij een ‘schenking’ ging doen. De jongen die uitgekozen werd, kon niet weigeren en werd gedwongen de schenking die hij ontving te overtreffen. Wanneer de uitgekozen jongen niet in staat was meer te geven dan wat hij ontving dan schaamde hij zich, hij werd vernederd, de andere daarentegen won aan prestige (Benedict, 1970:156-157; Codere , 1972: 63, 78-79; Radin, 1953: 292).

     Het was duidelijk een vorm van competitie , de Kwakiutlsstelden dan ook: “Wij vechten niet met wapens, wij vechten met bezit” (Boas , 1966: 81; Benedict , 1970:156-157; Codere, 1972: 63, 78-79; Mauss, 2001; Radin, 1953: 292). De potlatch was in die zin een mogelijke vervanging geworden voor de gewapende strijd. Een man die een koperstuk weggaf aan zijn rivaal had hem net zo goed overwonnen als wanneer hij een gevecht zou winnen. Dit sluit merkwaardig goed aan bij Veblen’s idee dat bezit tot op zekere hoogte het equivalent is van geweld . Eénmaal het bezit gevestigd is als instutie, vervangt het geweld als bron van status. De habits of thought verbonden met geweld en competitie, blijven echter doorwerken.

     De Kwakiutl -cultuur is, volgens Benedict (1970), doordrongen van een verlangen om zichzelf superieur te tonen aan zijn rivalen en hen te beschamen. Ongeremde zelfverheerlijking en het verlangen de andere te beschamen bleek ook uit de redevoeringen die tijdens de potlatchgevoerd werden. Ruth Benedict geeft als voorbeeld:

“ Ik ben het grote opperhoofd dat mensen beschaamd maakt,

Ik ben het grote opperhoofd dat mensen beschaamd maakt,

Ons opperhoofd brengt schaamte op de gezichten

Ons opperhoofd brengt jaloezie op de gezichten

Ons opperhoofd maakt dat mensen hun gelaat bedekken bij het zien wat hij voortdurend doet in deze wereld.

Door steeds en steeds weer olie-feesten te geven voor alle stammen

Ik ben de enige grote boom, ik, het opperhoofd!

Jullie zijn mijn ondergeschikten, stammen.

Jullie zitten in het midden van het achterhuis, stammen.

Ik ben de eerste, die bezittingen aan jullie kan geven stammen.

Ik ben jullie arend stammen!

Breng jullie teller van bezit, stammen, opdat hij vergeefs kan proberen de bezittingen te tellen die weggegeven zullen worden door de grote kopermaker, het opperhoofd.

Gaat heen, stel op de onbereikbare potlatchpaal

Want dit is de enige dikke boom, de enige dikke wortel van de stammen,

Nu zal het opperhoofd woedend worden in het huis,

Hij zal de dans van de woede dansen.

Ons opperhoofd zal de dans van de woede dansen

…

Ik ben de eerste van de stammen,

Ik ben de enige van de stammen.

De opperhoofden van de [andere] stammen zijn slechts plaatselijke opperhoofden.”

(Benedict , 1970:157-158)

     Deze hymnen van zelfverheerlijking werden door het opperhoofd en de volgelingen van het opperhoofd gezongen. Ruth Benedict (1970) stelt dat in de Kwakiutlsamenleving alle gedragingen hun oorsprong vinden in een drang naar superioriteit. De sociale organisatie, de religie, de geboorte en de dood drukken deze drang naar superioriteit uit (Benedict, 1970: 159). Het zou echter verkeerd zijn een volledige cultuur te typeren op basis van één psychisch kenmerk. Wel zijn er sterk aanwijzingen dat statuscompetitie een belangrijk rol heeft op de psychè en vice versa. Er zijn sterke aanwijzingen voor een relatie tussen predatory institutions (hier: potlatch ) en  de predatory habitsin deze cultuur zoals Veblen dat zag. Het zou interessant zijn om op deze wijze een heranalyse te doen van de data verzamelde door Boas .

1.5 Ter zijde: Over de Antropologie van Boas en Benedict .

     In dit gedeelte zal ik kort de antropologie van Boas en Benedictbespreken. Gezien we ons totnogtoe hebben vooral gebaseerd op de teksten van deze auteurs, zonder iets te zeggen over hun antropologie.[302] We zullen kort stilstaan bij de waarde van hun antropologie binnen de “hedendaagse” antropologie.

1.5.1 Boas (1858-1942)